Íslenski hesturinn hefur hækkað um 3 cm á síðasta áratug

Hann er orðinn stærri, framhærri og fótahærri en áður. Sterk marktæk tengsl eru á milli þessara breytinga og hærri aðaleinkunnar hæfileika.

Melkorka Gunnarsdóttir, nemi við Landbúnaðarháskóla Íslands, lagði nýverið fram BS-ritgerð þar sem hún rannsakaði tengsl skrokkmála við aðaleinkunn hæfileika. Rannsóknin byggði á umfangsmiklum gögnum úr Worldfeng, eða öllum kynbótadómum frá árunum 2014 til 2024, alls 15.281 dómi.
Niðurstöðurnar voru bornar saman við eldri rannsóknir, meðal annars doktorsritgerð Þorvaldar Kristjánssonar frá 2014, og leiða í ljós afgerandi þróun á byggingarlagi íslenska hestsins.

Hærri og framhærri hross

Ein af helstu niðurstöðunum er hækkun hrossa á herðar um 3,2 cm á síðustu tíu árum. Meðalhæðin mælist nú 142,8 cm en var 139,6 cm á tímabilinu 2000–2013. Rannsóknin leiddi í ljós línulegt samband milli hæðar og hæfileika; því hærra sem hrossið er á herðar, því hærri aðaleinkunn fær það að jafnaði fyrir hæfileika.

Þá hefur framhæð (munur á hæð á herðum og hæð á lend) aukist verulega. Meðal framhæð er nú 4,76 cm en var áður 3,0 cm. Niðurstöðurnar sýna að aukin framhæð hefur jákvæð áhrif á hæfileikaeinkunn, líklega þar sem framhá hross eiga auðveldara með söfnun og sjálfberandi líkamsbeitingu.

Af öllum mældum þáttum reyndist fótahæð (munur á brjóstdýpt og hæð á herðum) hafa mestu áhrifin á breytileika í hæfileikaeinkunn. Fótahæð hefur jákvæð áhrif á skreflengd, sem er verðmætur eiginleiki í kynbótadómi. Niðurstaðan er sú að fótahærri hross gera meira úr sér í brautinni og hljóta hærri einkunnir.

Bolléttari og breiðari um brjóst

Rannsóknin leiddi einnig í ljós áhugaverðar breytingar varðandi brjóstlag hrossa:

• Brjóstdýpt: Neikvæð línuleg tengsl fundust við brjóstdýpt. Það þýðir að hross sem eru grynnri (léttari) um brjóst fá hærri hæfileikaeinkunnir. Talið er að slík hross eigi auðveldara með að lyfta sér upp að framan.
• Brjóstbreidd: Hér hefur orðið breyting frá fyrri árum. Nú sýna niðurstöður að breiðara brjóst skilar hærri einkunn, en áður þótti hvorki þröngt né of breitt brjóst æskilegt.

Samantekið benda niðurstöður Melkorku til þess að ræktunarstarfið sé að skila í auknum mæli framháum, stórum og bolléttum hrossum með sterka yfirlínu og langa fætur, sem eiga auðveldara með rétta líkamsbeitingu og ganghæfni.

Unnið upp úr BS-ritgerð Melkorku Gunnarsdóttur: „Tengsl skrokkmála við aðaleinkunn fyrir hæfileika hjá íslenska hestinum“ (2025). Birt með leyfi höfundar.