„Við eigum ekki bara að fljóta með“

Jóhann Þór Friðgeirsson á Hofsósi hefur haft lífsviðurværi af hestamennsku. Hann þekkir íslenska hestaheiminn frá mörgum hliðum; sem ræktandi, aðili í hestatengdri ferðaþjónustu og reiðkennari. Hann ver stórum hluta ársins erlendis, þá sér í lagi í Svíþjóð. Í kjölfar umræðu um útflutning á frosnu sæði, stígur Jóhann fram og gagnrýnir þá þrengingu á sölu á hrossum sem nú stefni í.

Að mati Jóhanns er staðan í dag þannig að útflutningur á sæði sé enn eitt málið er vegi beint að lífsafkomu íslenskra hrossaræktenda. Hann telur að útflutningur á frosnu sæði muni óhjákvæmilega draga úr þörf erlendra kaupenda á að sækja hross til Íslands. „Það segir sig sjálft; eftir því sem fleiri toppstóðhestar og hryssur verða til erlendis, þeim mun minni verður ásóknin í hross hér heima,“ segir Jóhann.

Eitt leiðir af öðru

Að mati Jóhanns er útflutningur á sæði ekki einangrað vandamál, heldur hluti af stærri og alvarlegri þróun. „Við erum að setja fleiri og fleiri nagla í líkkistuna hjá okkur sjálfum með þessu“. Hann nefnir að hár útflutningskostnaður og sumarexemið séu þegar þungir fjötrar á sölu hrossa, og með því að bjóða nú upp á bestu stóðhesta landsins til notkunar sé verið að rýra síðustu sölurökin fyrir því að flytja hross yfir hafið.

Hann bendir þá einnig á það að íslenski hestaheimurinn sé farinn að snúast alltof mikið um hina ríku, á meðan horft sé fram hjá þeim 80–85% markaðarins sem skipaður er almennum frístundareiðmönnum. Það sé sá hópur sem Ísland þurfi að geta selt hross til, en sú sala standi nú þegar höllum fæti. „Við erum að lenda allt of mikið í því að stefna með alla okkar markaðssetningu inn á ríka fólkið. Það verða ekki nema þeir allra ríkustu á erlendri grundu sem hafa efni á sæði frá Íslandi og við erum meira og minna að byggja undir þá í öllu okkar starfi. Með því aukum við ennþá meira á skilnað milli þessara hópa. Ef við fáum einhvern lokahnykk á mótstöðu gegn sumarexemi með bóluefni og verð á útflutningi kemst í betri mál, þá mætti flytja sæði úr þessum stóðhestum í stórum stíl fyrir mér.“

„Ég byrjaði að fara með hross til Svíþjóðar 1990 og geri enn og þau seljast yfirleitt öll. Nú kostar nánast annað eins að flytja hestinn út og hesturinn sjálfur kostar. Ef við glötum þessum útflutningsmarkaði vegna alls þess sem ég nefni á undan þá er ég ekki viss um að innanlandsmarkaðurinn nái að halda greininni uppi.“

Það sem Jóhann setur hvað mest út á í þessari þróun er skorturinn á samráði og forystu innan greinarinnar. Hann gagnrýnir hversu hljótt það fólk lætur sem á að gæta hagsmuna ræktenda. „Mér finnst vanta alla alvöru umræðu. Eins og staðan er núna ráða örfáir förinni en við hin eigum bara að fljóta með. Ég veit hreinlega ekki hvernig, eða hvort, deild hrossabænda sé að berjast fyrir okkur í öllum þessum málum. Hún ætti að vera búin að halda fundi um allt land, heyra í ræktendum og taka virkan þátt í að móta þessa stefnu. Það er ólíðandi að svona stór mál, líkt og sæðisútflutningur séu ákveðin af fáum aðilum án þess að búgreinadeildin láti í sér heyra eða bjóði fólki að tjá sig um þessi mál”.

Genabanki jákvætt skref

Þrátt fyrir áhyggjur, kveðst Jóhann ekki vera „svo djöfulli neikvæður“ að hann sjái ekki ákveðna kosti í því sem gert er á Stóðhestastöð Íslands. Hann tekur undir með Mumma í Skálakoti að sá möguleiki að eiga sæði úr úrvalsstóðhestum löngu eftir að þeir eru fallnir frá sé magnaður. „Það finnst mér mjög jákvætt; að eiga banka sem hægt er að sækja í ef okkur verða á mistök í ræktuninni og við þurfum að sækja til baka. Það er öryggisnet fyrir okkur hér heima, en ég er bara ekki sammála því að við þurfum að dæla þessu úr landi í stórum stíl.“

Afstaða Jóhanns er skýr: „Við eigum ekki að fljóta bara með í öllu því sem gerist. Við verðum að þora að verja hagsmuni okkar og taka umræðu um hlutina. Útflutningur á sæði einn og sér mun ekki ganga frá okkur en þegar hann bætist við bága stöðu í útflutningi og markaðsmálum þá fljótum við hægt og rólega til verri afkomu.“