Hver ræður keppnissögu hestsins þíns?

Þú hefur lagt tíma, vinnu og peninga í hestinn þinn. Þú skráir hann á mót, greiðir þátttökugjald og mætir til keppni. Dómarar gefa einkunnir, starfsfólk skráir niðurstöður og sjálfboðaliðar hjálpa til við að láta mótið ganga upp.

Þannig verður keppnissagan til. Mót eftir mót safnast upplýsingar um þátttöku hestsins, einkunnir og úrslit. Þær geta nýst þér, næsta eiganda, ræktanda og öllum sem hafa áhuga á hestinum eða íþróttinni.

En hefurðu velt því fyrir þér hver ákveður hvar þessar upplýsingar mega birtast? Hver má tengja þær við aðrar upplýsingar um hestinn? Og hvort fyrirtæki fái aðgang að þeim til að þróa þjónustu fyrir þig?

Þetta var meðal þess sem kom til umræðu á landsþingi Landssambands hestamannafélaga, LH, um helgina. Þar var tekin til meðferðar tillaga um framtíð mótakerfisins og réttindi hestamannafélaganna yfir mótagögnum. Allsherjarnefnd lagði til að hún yrði felld.

Þótt þinginu sé lokið eiga þessar spurningar áfram erindi við hestamenn.

Tölvukerfið og upplýsingarnar eru ekki sami hluturinn

SportFengur er tölvukerfi sem notað hefur verið til að halda utan um hestamót, meðal annars skráningar, ráslista, einkunnir og úrslit. Fyrirtækið HorseDay vinnur að þróun og rekstri mótakerfis samkvæmt samningi við LH. Það býður jafnframt stafræna þjónustu fyrir hestafólk.

Gott mótakerfi er mikilvægt. Það getur auðveldað skráningar, sparað mótshöldurum vinnu og gert fólki einfaldara að fylgjast með. Þróun og rekstur slíks kerfis kostar fé og það er eðlilegt að greiða fyrir þá vinnu.

En tölvukerfið er eitt og upplýsingarnar sem safnast í það annað.

Keppnissagan verður til vegna þátttöku hestamanna og vinnu félaga, mótshaldara, dómara og sjálfboðaliða. Hestamenn hafa einnig sameiginlega lagt fé og vinnu í uppbyggingu mótakerfisins. Því skiptir máli hvaða heimildir fylgja rekstri þess og hverjir fá að nýta upplýsingarnar.

Hvað kemur þetta þér við?

Hugsum okkur að þú sért að skoða hest á söluvef. Þar gæti verið hægt að sjá keppnissögu hans samhliða myndum, ætterni og lýsingu. Þú gætir séð hvernig honum hefur gengið í mismunandi greinum og hvernig árangurinn hefur þróast.

Annar vefur gæti auðveldað samanburð á árangri hrossa. App gæti látið þig vita þegar uppáhaldshesturinn þinn eða knapi kemur í braut. Fjölmiðill gæti birt ítarlegri umfjöllun um mót og ræktandi gæti fengið betri yfirsýn yfir árangur afkvæma sinna.

Til að þróa slíka þjónustu þarf aðgang að upplýsingunum frá mótunum.

Ef sá aðgangur stendur ekki til boða verða valkostirnir færri. Sumar hugmyndir komast aldrei lengra en á teikniborðið. Hestamaðurinn verður jafnvel aldrei var við það sem tapast, því þjónustan sem hefði getað orðið til birtist honum aldrei.

„Það geta allir búið til sitt eigið kerfi“

Því hefur verið svarað að öðrum sé frjálst að smíða eigið kerfi. En nýr vefur eða nýtt app býr ekki til keppnissögu hestsins.

Sá sem vill birta niðurstöður þarf upplýsingarnar frá mótunum. Sá sem vill sýna árangur hests yfir mörg ár þarf aðgang að eldri niðurstöðum líka. Það leysir ekki vandann að smíða hugbúnað ef upplýsingarnar sem hann þarf eru lokaðar inni annars staðar.

Sameiginleg skráning mótaupplýsinga er verðmæt einmitt vegna þess að hún safnar sögunni saman. Það væri óhagkvæmt að hver þjónustuaðili þyrfti sjálfstætt að safna sömu upplýsingum frá hverjum einasta mótshaldara.

Þess vegna þarf að ræða hvernig fleiri geti nýtt upplýsingarnar sem þegar safnast.

Það er hægt að greiða fyrir aðgang

Það er eðlilegt að HorseDay hafi sanngjarna leið til að endurheimta fjárfestingu sína og standa undir rekstri. Aðgangur annarra þarf heldur ekki að vera ókeypis eða án skilyrða.

Hægt væri að skilgreina hvaða upplýsingar mætti nýta, hvernig þær væru afhentar, hvað aðgangurinn kostaði og hvaða reglur giltu um birtingu. Gæta þarf persónuverndar, öryggis og áreiðanleika. Aðgangur að opinberum úrslitum þarf til dæmis ekki að fela í sér aðgang að greiðsluupplýsingum eða öðrum óviðkomandi persónuupplýsingum.

Spurningin er því hvers vegna ekki sé hægt að finna fyrirkomulag sem bæði stendur undir mótakerfinu og gerir fleiri aðilum kleift að þróa þjónustu.

Afleiðingarnar eru þegar sýnilegar

Á Hestaleit.is hafði verið þróuð virkni sem tengdi mótaupplýsingar við einstaka hesta. Hún var tekin úr birtingu þegar aðgangur að gögnunum var stöðvaður. Stjórn LH hefur síðan hafnað beiðni Hestaleitar um gagnatengingu með vísan til samnings við HorseDay.

Þetta er eitt dæmi um þjónustu sem notendum stendur ekki til boða vegna takmarkana á aðgangi.

LH hefur jafnframt lýst því yfir að HorseDay hafi ekki almennan einkarétt á gögnunum. Þá þarf að útskýra hvaða aðgang aðrir geta fengið í reynd. Hvaða ákvæði samningsins komu í veg fyrir að beiðni Hestaleitar yrði samþykkt? Gilda sömu takmarkanir um aðra sem vilja þróa þjónustu?

Þetta þarf að vera skýrt svo fólk geti metið áhrif fyrirkomulagsins.

Traust og upplýsingar fara saman

Í nefndaráliti landsþingsins var meðal annars vísað til þess að ekki hefði verið sýnt fram á sérstaka annmarka á núverandi fyrirkomulagi. Einnig var lögð áhersla á ábyrgð stjórnar LH og traust til hennar.

Synjun um aðgang og þjónusta sem hefur verið tekin úr birtingu gefa þó tilefni til að skoða áhrifin nánar. Það þarf ekki að liggja fyrir niðurstaða um að eitthvað sé ólögmætt til að spyrja hvort fyrirkomulagið þjóni hestamönnum sem best.

Traust til stjórnar fer vel saman við að aðildarfélögin fái upplýsingar um samninga sem gerðir eru fyrir þeirra hönd. Þau þurfa að geta séð hvaða réttindi hafa verið veitt, hvaða takmarkanir gilda og hversu lengi.

Á landsþingi árið 2022 kom fram sú afstaða fjárhagsnefndar að SportFengur væri í eigu hestamannafélaganna en ekki LH. Það gerir enn mikilvægara að skýra rétt félaganna og aðkomu þeirra að ákvörðunum um framtíð kerfisins og upplýsinganna.

Umræðan á erindi út fyrir þingsalinn

Hinn almenni hestamaður þarf ekki að þekkja tæknina á bak við mótakerfi til að hafa skoðun á þessu. Hann getur spurt einfaldra spurninga:

Hvers vegna má birta keppnissögu hestsins míns á einum stað en ekki öðrum? Hver ákveður það? Hvaða áhrif hefur samningurinn á valkosti mína? Og hvernig er tryggt að upplýsingarnar varðveitist og verði aðgengilegar þótt fyrirtæki eða tölvukerfi breytist?

Hestamenn geta beint þessum spurningum til eigin félags og óskað eftir að það kalli eftir svörum hjá LH. Nýkjörin stjórn sambandsins hefur líka tækifæri til að skýra fyrirkomulagið og kanna hvernig fleiri geti fengið aðgang á sanngjörnum skilyrðum.

Keppnissaga íslenska hestsins verður til fyrir sameiginlegt starf þúsunda manna. Við eigum að ræða opinskátt hvernig hún getur nýst þeim sem best.

Óskar Sæberg Sigurðsson
Lögfræðingur Hestaleitar