Um dómaramál – hugrenningar að afloknu keppnistímabili

Það birtust á dögunum fréttir af því að VAR-dómarar í ensku úrvalsdeildinni í fótbolta hefðu verið settir í skammarkrók og fengju ekki að dæma meir um sinn, vegna mistaka sem þeir gerðu við myndbandsdómgæsluna. Þetta atvik og fréttaflutningur af því, hefur hvatt mig til þess að tjá mig aðeins um dómaramál í hestamennsku, bæði almennt og af persónulegum ástæðum.

Það er óumdeilt að dómarar eru alltaf undir smásjá – jafnvel í skotlínu. Þetta á við um alla dómara hvort sem þeir starfa við dómstóla eða íþróttakappleiki, hestaíþróttir, gæðingakeppni eða kynbótadóma. Síðastnefndu greinarnar hafa órofa tengsl við mitt lifibrauð og lífshagsmuni, og fyrir kemur að úrslit í nefndum greinum ráðast af ákvörðunum dómara. Það er því mikið undir því komið að dómarar séu sanngjarnir og réttsýnir, auk þess að vera faglega sterkir og vel undirbúnir.

Hlutverk dómara, hægt tölt og gangrými

Og talandi um ábyrgð, fagmennsku og hlutverk dómara: Hægt tölt er grein sem allir hestadómarar þurfa að glíma við í sínum störfum. Nýleg blaðagrein sem gerir hæga töltið að umfjöllunarefni, hefur vakið athygli og viðbrögð, sem eru umfram verðskuldun. Einfaldlega vegna þess að málið er ekki svo flókið: Á augabragði geta dómararnir lagað það, sem úrskeiðis hefur farið, hætti þeir að gefa fyrir hægt tölt ef það er riðið of hratt!

Rými á gangtegundum er hugtak sem aldrei má vanmeta í kynbótadómum, og gildir jafnt um tölt og brokk og skeið og stökk. Hefur verið nægilega gætt að því? Er hugsanlegt að of mikil áhersla hafi verið lögð á hægu gangtegundirnar, á þeim forsendum að það auðveldi dómurum að meta samstarfsvilja, ef löturhægt er riðið? Þá hugmynd tel ég reyndar alveg úr lausu lofti gripna. Mín reynsla er nefnilega sú, að það sé vel hægt að kenna geðstirðum og / eða viljadaufum hrossum að ganga hægagang, og villa þar með fyrir dómurum, sem leggja traust sitt á þessa matsaðferð.

Það hefur of oft orðið misbrestur á fagmennsku í dómgæslu, sem rýrt hefur traustið, sem ríkja þarf. Alloft hendir það að einn dómari er alveg úr takti við alla hina. Sjálfur hef ég þurft að þola það þrívegis í úrslitum í gæðingakeppni á landsmóti (2006, 2016 og 2022), að einn dómari (af fimm) var alveg út úr korti og setti keppnishest minn í mun lægra sæti en allir hinir dómararnir, og gulltryggði þannig að hann kæmi ekki til greina sem sigurvegari í flokknum. Fleiri dæmi gæti ég nefnt, en læt það vera í bili – en þetta er óásættanlegt og þarf sérstakrar skoðunar við

Hvað er til ráða?

Innra eftirlit í dómarastétt þyrfti að vera langtum virkara og áhrifameira. Augljós mistök og mismunun eiga að hafa afleiðingar. Ytra eftirlit er líka sjálfsagt af hálfu LH og fagráðs í hrossarækt, auk þess aðhalds og gagnrýni, sem veitt er af hálfu knapa og eigenda hrossanna. – og birtist m.a. í þessari grein hér.

Endurnýjun í dómarastétt þarf að vera örari. Það tengist að vissu leyti lokaniðurstöðu þessara hugleiðinga, að maður komi í manns stað. Jafnframt þarf að tryggja að nýir dómarar hljóti örugga handleiðslu hjá því fólki í dómarastétt, sem mests trausts nýtur og er næsta óumdeilt í sínum störfum. Slík endurnýjun er auðvitað alveg nauðsynleg, ef unnt á að vera að beita svipaðri aðferð og vitnað var til hér í upphafi: Að setja – um lengri eða skemmri tíma – þá dómara í skammarkrókinn, sem ekki hafa staðið undir því trausti sem gera verður til allra sem vilja tilheyra dómarastéttinni. Það hefur vissulega verið gert, en sjaldnar en tilefni hafa gefist til.

Greinarhöfundur er Daníel Jónsson knapi og hrossaræktandi