Dómkvarði Gæðingafiminnar virkar

Gæðingafimi

Forsaga

Það hefur lengi verið hestamönnum hugleikið að forma keppni sem fer fram á opnu svæði sem gefur knapa betra tækifæri til að nýta sköpunargáfu sína og sýna frumkvæði heldur en hefðbundin hringvallarreið. Sigurður Haraldsson í Kirkjubæ var ef til vill frumkvöðull að þessari hugsun en undirritaður man eftir því að hann talaði fyrir þannig keppnisformi. Sigurður stóð einnig að því að gæðingakeppnisvöllurinn á Hellu var hafður með skábraut auk hefðbundins hringvallar til að gefa knöpum meira svigrúm til að brjóta upp gæðingasýningar sínar. Ingimar Ingimarsson og Eyjólfur Ísólfsson tóku það verkefni að sér að finna flöt á þessu hugðarefni fyrir fjórðungsmót á Vindheimamelum 1993. Settu þeir upp keppni sem þeir kölluðu Gæðingaíþróttir. Forkeppnin fór fram á hringvelli, þar sem keppt var í tölti og skeiði en úrslitin fóru fram á opnu svæði inni á miðjum vellinum, þar sem keppendur sýndu æfingar og gangtegundir í bland. Einar Öder vann þessa keppni á honum Oddi sínum. Ekki var keppt í Gæðingaíþróttum aftur. Tilraun Landssambands Hestamannafélaga til að byggja upp keppnisgrein í þessa veru náði því ekki lengra.

Gæðingafimi

Á árunum 1999 til 2000 vann undirritaður að undirbúningi Meistaradeildar í hestaíþróttum. Hugmyndin var að byggja upp áhorfendavæna og spennandi mótaröð með bestu knöpum og hestum hverju sinni. Keppt yrði í mörgum mismunandi greinum þannig að reynt yrði á reiðmennsku knapanna til hins ýtrasta. Ljóst var að keppni í fimiæfingum yrði að vera ein keppnisgreina til að ná þessu markmiði. Til var keppnisgreinin Fimiæfingar B en áhugi fyrir þeirri keppnisgrein var orðinn hverfandi. Það var því ekki annað í boði en að hanna keppnisgrein sem reyndi á fimi og gæðingskosti í senn, sem væri jafnframt skemmtileg áhorfs. Lagt var upp með að klífa þann múr að geta lagt sanngjarnt, heildstætt mat á frjálsar æfingar þar sem knapar sýndu það besta sem hesturinn byði uppá í fimi og gæðingskostum. Ef þetta næðist væri komin keppnisgrein sem væri skemmtileg á að horfa því knapar hefðu engin takmörk í sýningu sinni önnur en eigið hugmyndaflug. Auk þess sem tryggt væri að engar tvær sýningar yrðu eins. Til að keppnisgreinin Gæðingafimi næði að uppfylla þessi markmið voru innleidd tvö hugtök, flæði og fjölhæfni. Gæðingafimin hefur þrjár jafngildar dómstoðir, æfingar, flæði og fjölhæfni, sbr. mynd 1.

Mynd 1: sjá meðfylgjandi fréttamynd

Æfingar     Meðaleinkunn fyrir allar sýndar æfingar. Æfingar geta verið allar gangtegundir íslenska hestsins ásamt öllum þekktum fimiæfingum auk nýunga sem knapar sýna.

Flæði                  Hér er dæmt fas hestsins og heildarmynd sýningar. Lykilorð: vilji, einbeiting, samspil, fas, samræmi, tónlist, fegurð í reið.

Fjölhæfni  Einkunn fæst úr erfiðleikastigun æfinga auk fínstillingar dómara að teknu tilliti til fjölbreytni, frumleika og áræði.

Framan af var einna erfiðast fyrir dómara að reikna út einkunn fyrir fjölhæfni. Árið 2008 voru því Olil Amble og Atli Guðmundsson að undirlagi Hjartar Bergstað fengin til að kvarða vægi og erfiðleikastuðla þeirra æfinga sem mögulegt var að kæmu fram í gæðingafimi. Í kjölfarið var hannað lítið excel forrit sem  kvarðaði út meginþátt fjölhæfniseinkunnarinnar með stuðningi við þá vægisstuðla sem Olil og Atli settu fram. Við þetta einfaldaðist dómgæslan til muna.

Allir geta keppt í Gæðingafimi eins og hún er hönnuð. Hægt er að keppa eftir getustigi knapa, þ.e. barnaflokki, unglingaflokki, áhugamannaflokki, opnum flokki og meistaraflokki. Mælistikan, þ.e. dómkvarðinn, mælir jafn vel hvort sem knapinn er mikið eða lítið vanur alveg eins og í öðrum íþróttagreinum hestamennskunnar.

Gæðingafimin var kynnt með þessum hástefnda hætti í upphafi:

„Gæðingafimi er frjáls fjöllistagrein sem kallar á alla kosti íslenska gæðingsins til hámarks einkunnar.

Engin keppnisgrein hefur jafn óbundið form né gefur meiri tækifæri til glæstra samskipta manns og hests.

Það er hátíð þegar við fáum notið sýninga sem byggðar eru upp af frábærum knöpum, þar sem knapinn hefur frjálst val um sýningarþætti og eina markmiðið er að sýningin heilli dómara og áhorfendur með samspili snerpu, lipurðar og frumleika.“

Gæðingafimi, keppnisgrein í Meistaradeildinni

Útfærslu keppninnar hefur í tilraunaskyni verið breytt nokkrum sinnum í Meistaradeildinni. Að tillögu Tómasar Ragnarssonar, Sigurðar Sigurðarsonar og Hinriks Bragasonar var æfingum skipt upp í tvo aðskilda þætti, annars vegar gangtegundir og hins vegar svokallaðar fimiæfingar undir upprunalega heitinu „æfingar“. Með þessu fá gangtegundir eilítið sterkara vægi en grunnuppsetningin segir til um á kostnað fimiæfinga. Einnig er sú breyting til staðar að „flæði“ hefur tvöfalt vægi til að leggja áherslu á gæðinginn og fegurð og kraft heildarsýningarinnar. Þriðja frávikið er að er ein skylduæfing er til staðar í Gæðingafimi Meistaradeildarinnar, „opinn sniðgangur“. Eins og sést af þessu er hægt að leika sér með Gæðingafimina, þ.e. hafa ýmsar útfærslur til að kalla fram mismunandi áherslur. Grunnstoðirnar eru eftir sem áður þrjár, æfingar, flæði og fjölhæfni sem gera það kleyft að bera saman frjálsar, ólíkar sýningar.

Dómkvarði Gæðingafiminnar virkar, það sýna nær óumdeildar niðurstöður keppninnar í Meistaradeildinni til margra ára. 

Örn Karlsson