Hvað segir hegðun hestsins um velferð hans í keppni?

Atferlisfræðingurinn og meistaraneminn Ronja Berg hefur þróað atferlismiðað matskerfi til að meta velferð íslenskra keppnishesta. Verkefnið er unnið við sænska landbúnaðarháskólann (SLU) í samstarfi við sænska Íslandshestasambandið (SIF), undir handleiðslu Jenny Yngvesson og Önnu Lundberg. Verkefnið var fjármagnað af Agria dýratryggingum (Agria Djurförsäkring) þegar það hófst árið 2025, en nýtur nú styrks frá Sænsku dýraverndarsamtölunum (Svenska Djurskyddsföreningen) árið 2026.

Áhersla á jákvæða velferð og gangskiptingar

Kerfið er hannað til þess að greina bæði merki um vanlíðan og góða velferð. Vísbendingar um góða velferð hestsins eru meðal annars takthreinar hreyfingar, slakur munnur, frjáls hreyfing tagls og frýs. Gangskiptingar reynast sérstaklega upplýsandi til að greina bæði jákvætt samband knapa og hests og árekstra (e. conflict behaviours).

Á nokkrum mótum í sumar prófaði SIF matskerfið auk nýrra verkfæra til að auka öryggi þess. Eitt þeirra móta var Norðurlandamótið sem fram fór í Svíþjóð. Ronja var þar á staðnum ásamt hópi reynsluskrásetjara (e. pilot observers) og voru keppnispör valin af handahófi. Allt var skráð nafnlaust og er tilgangurinn ekki að dæma einstaklinga eða hesta, heldur að fylgjast með og meta velferð íslenskra keppnishrossa og þróa kerfið áfram til þess að geta metið og greint velferð hrossa í keppni. Eiga gögnin svo að gefa heildstæðari mynd af því hvað gengur vel og hvað má bæta í umhverfi keppnishesta.

Vonandi skref í átt að vitundarvakningu

Aðspurð um hvar íslenski hestaheimurinn standi í velferðarmálum keppnishesta eftir reynslu sumarsins segir Ronja að erfitt sé að gefa einfalt svar við svo flókinni og viðkvæmri spurningu. Hún hafi bæði séð ýmislegt sem gefi ástæðu til bjartsýni, en jafnframt hluti sem fái mann til að staldra við og spyrja hvað sé ásættanlegt innan íþróttarinnar.
Verkefni hennar sé fyrsta skrefið í að fá vísindalegt og kerfisbundið yfirlit yfir velferð hestanna, sem hægt verði að byggja raunhæfar aðgerðir á. Að mati Ronju getur tilvist slíkra verkefna í sjálfu sér haft jákvæð áhrif og hvatt fólk til að staldra við og íhuga eigin gjörðir og áhrif þeirra á hestinn.

Reynsla sumarsins hefur gert hana vongóða um framtíðina: „Ég hef hitt margt fólk sem vill innilega ræða þessar spurningar, líta í eigin barm og leggja sitt af mörkum til að bæta bæði íþróttina og þetta verkefni. Fyrir mér er þessi vilji til að skoða okkur sjálf með gagnrýnum hætti, án þess að umræðan snúist upp í ásakanir, ótrúlega mikilvægur,“ segir Ronja að lokum.

Frá vinnuaðstöðu Ronju í sumar