Gæðingafimin er of flókin

Keppni í Gæðingafimi Meistaradeildarinnar í hestaíþróttum 2013 var um margt skemmtileg. Þessi grein gengur út á að blanda saman gangtegundum íslenska hestsins og fimiæfingum. Ekki þarf að ríða allar gangtegundirnar, en að lágmarki þrjár,  og að lágmarki fimm fimiæfingar. Opinn sniðgangur er skylduæfing. Gefnar eru einkunnir fyrir „gangtegundir og flæði“ annars vegar, og „æfingar og fjölhæfni“ hins vegar.

JENS EINARSSON:

Leiðari Gæðingafiminnar er flókinn og verulegur galli á þessari annars skemmtilegu keppnisgrein. Misjafnt vægi er á einstökum atriðum, en áhorfendur hafa ekki upplýsingar um það, enda væri of flókið fyrir venjulegt fólk að setja sig inn í dómskalann eins og hann er núna. Það er þó ljóst að knapar sem ríða á flottum, hágengum og rúmum gæðingum eiga mikla möguleika á sigri í Gæðingafiminni.

Sigurvegarinn að þessu sinni, Sigurður Sigurðarson, reið á hinum frábæra gæðingi Loka frá Selfossi. Útgeislun hestsins og gangtegundir eru framúrskarandi og Sigurður nýtti sér vel möguleikana í hinum flóknu reglum. Hann veðjaði á kosti hestsins fyrst og fremst. Persónulega fanns mér parið betra í fjórganginum fyrir þremur vikum. Þar var hesturinn lausari frá taum og fjaðurmagn og mýkt þar af leiðandi meira. Þær fimiæfingar sem Sigurður tók fyrir leysti hann vel. Má þar nefna allvel útfærðan afturfótasnúning og lokaðan sniðgang til beggja handa. Í heildina var prógrammið skemmtilegt vel framið.

Guðmundur Björgvinsson á Hrímni frá Ósi tók sama pól og Sigurður. Hann veðjaði á gæðinginn. Hraðabreytingar, einkum hraðaaukningar, féllu vel í kramið hjá áhorfendum og dómurum. Guðmundur er með bestu ásetu þeirra fimm sem komust í úrslit, en þó ekki eins réttur í hnakknum nú og oftast áður. Ríður ávallt í „fullum búningi“, hvítum reiðbuxum og stígvélum, en ekki í gegningaskóm og í reiðbuxum með opinn rennilás.

Olil Amble á Kraflari frá Ketilsstöðum reið sitt prógram á nokkuð öðrum forsendum en flestir aðrir knapar í keppninni. Meira á „dressur“ forsendum. Prógrammið í forkeppninni var fyrir minn smekk talsvert heillandi og betra en í úslitum ef frá er talinn viðsnúningur (afturfótasnúningur) á stökki sem mistókst í forkeppninni en heppnaðist allvel í úrslitum. Hraðabreytingar á stökki í forkeppninni voru vel útfærðar og ég hef ekki áður séð stökk riðið með þessum hætti hér á landi. Í meginatriðum reið Olil prógrammið vel að mínu mati, en ásetustjórnun er fullýkt á köflum og oft stutt í stólásetu. Taumhaldið of hátt og utarlega. Ef samspil knapa og hests væri léttara, mýkra og afslappaðra, þá er engin spurning að þetta par gæti brotið blað í hestaíþróttum hér á landi.

Sigurbjörn Bárðarson á Jarli frá Mið-Fossum reið fremur einfalt prógramm. Stólaði á gott tölt hestsins og flæði. Tölt og stökk á sveigðu spori var allgott en afturfótasnúningur ekki góður, hesturinn undir bita, með snoppuna nærri því að brjósti og því ekki í taumsambandi. Ásetan riddaraleg og örugg að vanda.

Þorvaldur Árni Þorvaldsson á Stjörnu frá Stóra-Hofi átti góða kafla, enda listamaður í hnakknum þegar hann vill svo við hafa. Hann á þó dálítið í land með að „loka“ dæminu í þjálfuninni þessari fínlegu og spengilegu hryssu. Það er hins vegar greinilegt að hann leggur metnað í verkefnið og það verður gaman að fylgjast með þeim næstu misserin. Þorvaldur þarf hins vegar að lagfæra ásetuna, rétta úr sér og setja hælana neðar.

Af knöpum sem ekki komust í úrslit en voru með vel útfærðar sýningar og vel undirbúna hesta má nefna Önnu Valdimarsdóttur á Króki frá Ytra-Dalsgerði. Hesturinn var í meginatriðum fallega við taum, knapinn hafði góð stjórn á orku, takti og hraða, einkum á brokki bæði hægu og auknu. Skeiðsprettur vel útfærður. Ekki er vafi á að þetta par getur nóð góðum árangri í fimmgangsgreinum á næstu árum.

Viðar Ingólfsson reið einnig mjög fínt prógramm á Má frá Feti. Að mínu mati hefði útfærsla hans á tveimur skeiðsprettum átt að gefa honum hærri einkunn fyrir æfingar og fjölhæfni. Fyrri spretturinn með skiptingu yfir allan völlinn, hægt niður í kyrrstöðu og þaðan beint í rétt stökk, og síðan annar sprettur í framhaldi á langhlið með fallegri niðurhægingu. Frábært dæmi um hvernig hægt er að sameina afköst, fimi og slökun.

Reynir Örn Pálmason reið einnig mjög fínt prógramm á hinum aldna höfðingja Baldvini frá Stangarholti. Góð lund, eðlisgott tölt og fínlegur háls er aðall þessa hests. Hesturinn var ávallt sáttur og mjúkur, hvort sem var á hægu eða greiðu, á beygðu spori eða beinu. Gott samspil knapa og hests. Því miður missti ég af prógrammi Jakobs Sigurðssonar í forkeppninni, en það er ávallt tilhlökkun að sjá hann ríða gæðingafimina.

SMÁ PÆLING
Að ríða út sér til ánægju á mjúkum og traustum hesti frá A til B er eitt. Að þeysast karlareið á rýminu, teygja og toga, er annað. Að þjálfa keppnishest af nákvæmi, þar sem uppfylla þarf fyrirfram ákveðnar grunvallarreglur, er svo enn annað. Allt á þetta rétt á sér og það er val hvers og eins hvaða leið hann fer í sinni hestamennsku.

Keppni í hestaíþróttum var þróuð fyrir íslenska hestinn fyrir um þremur áratugum síðan til að aðgreina keppni í reiðmennsku frá gæðingakeppninni, þar sem hesturinn og náttúruleg gæði hans voru í fyrirrúmi. Hugmyndin að íþróttakeppninni kom frá Þýskalandi, þar sem löng hefð er fyrir hinum klassísku þjálfunarstigum. Hugmyndin var að knapinn gæti sýnt í keppni að hann hefði þjálfað hestinn sinn eftir þjálfunarstigunum; að á milli þeirra ríkti fullt traust og að knapinn hefði fulla stjórn á þeirri orku sem hesturinn leggur í hvert atriði, takti, höfuðburði, og að fjaðurmagn og mýkt sé í hreyfingum. Engin spenna.

Því miður hefur vafist fyrir dómurum að standa vörð um þessi gildi. Oftar en ekki eru það náttúrleg gæði hestsins, fótaburður, fegurð og gangrými, sem ráða meiru um sætaröð knapanna en þjálfunin og reiðmennskan. Það var trú margra að Gæðingafimin í Meistaradeildinni í hestaíþróttum væri vísir að stílbroti. Þar væri verið að þróa keppnisgrein þar sem þjálfun og reiðmennska yrði sett á oddinn. Hafi það einhverntíma verið markmiðið, sem ég get ekkert fullyrt um, þá er ennþá töluvert í land að það náist. Persónulega hefði ég viljað sjá þessa skemmtilegu grein þróast meir í þá átt. Það er nóg til af keppnisgreinum þar sem fótaburður og hraði vega þyngst.

Eins og áður sagði þá er Gæðingafimin of flókin eins og hún er nú. Til bóta væri ef knapar leggðu fram fyrirfram ákveðið reiðprógramm fyrir keppnina. Þulur (atvinnu reiðmaður og reiðkennari) myndi síðan lýsa því í stuttu máli á meðan knapinn væri að undirbúa sig, og síðan af eins mikilli nákvæmni og unnt er um leið og knapinn ríður prógrammið. Þetta myndi gera keppnina mun áhorfendavænni, auðveldari fyrir dómara, og hún yrði meiri áskorun fyrir knapana. Þá yrðu engar útgönguleiðir út úr misheppnuðum æfingum, en í gegnum árin hefur maður á stundum haft á tilfinningunni að hvorki knapinn né dómararnir hafi vitað úr hvaða átt hann blés.