Haustið – hvíld og uppbygging

Haustið er komið með sínum margrómuðu haustlitum, frostnóttum og líka haustlægðum sem dynja á mönnum og skepnum eins og þær fái borgað fyrir það. Á haustin er ekki gott að brúka hestana nema að hýsa þá einnig eftir að búið er að svita þá og þess vegna sleppa flestir hestamenn hestunum sínum í hagann á haustin þar sem þeir fá sitt árlega haustfrí – lausir við að þjóna dyntum mannfólksins. 

 

Hestamennskan hefur að vísu aðeins breyst undanfarna ártugi því það er vaxandi fjöldi hestamanna sem brúkar hross allt árið. Yfirleitt eru það helst atvinnumenn sem starfa við tamningar og þjálfun allt árið um kring. Á haustin þykir gott að frumtemja ungu hrossin því þá er tími til að sinna þeim og þau eru rólegri og þyngri á sér en að vori. Ef hross er í töluverðri brúkun eða megrun fram eftir sumri eða um haustið er oft komið í veg fyrir náttúrulegan undirbúning hrossanna fyrir haustið og veturna og þá þarf að fylgjast sérstaklega vel með þeim. Grönn hross (brúkunarhross) tapa orku við að halda á sér hita og þess vegna þurfa þau að vera á betri beitilandi en feit hross. Einnig er grönnum hrossum hættara við að fá holdhnjóska því það er ekki nóg fita í húðinni til að hindra frá sér rigningarvatninu.

 

Fyrir hrossin er haustið tíminn til að undirbúa veturinn. Á þessum tíma minnkar dagsbirtan og kólnandi veðurfar hefur þau áhrif á hestana að þeir auka magarýmið og hægja á líkamsstarfsseminni til að byggja upp fituforða til að geta lifað af veturinn. Þannig hefur íslenski hesturinn mótast af því hvernig forfeður þeirra lifðu af á næringarsnauðri beit með því að byggja upp fituforða sem gengið var á yfir vetrartímann þangað til nýgræðingurinn gægðist upp – sumir drápust en þeir hæfustu lifðu af og komu þessum góðu lífsenum til afkvæma sinna.

 

Á haustin er grasið tormeltara og næringarefnasnauðara og þurfa hestanir því meira að éta og til að fá nóga næringu úr beitinni og þá auka þeir magarýmið þannig að fæðan er lengur í gegnum garnirnar og þeir ná að melta fæðuna betur og fá þannig mjög góða nýtingu á döpru hráefni. Hross þurfa því góða beit á haustin til að líða vel og undirbúa sig fyrir kulda og hret. Reiðhross sem hafa verið brúkuð fram eftir sumri þurfa sérstaklega að vera í góðu beitilandi.

 

 

Hrakviðri haustsins eru hrossum erfið og nauðsynlegt er fyrir þau að geta leitað skjóls í t.d. slagviðrisrigingu. Skjól getur verið náttúrulegt, eins og klettar, hlíðar og hæðir og jafnvel þétt skógarrjóður en hrossin leita alltaf að skjólbesta staðnum í hrakviðri og ef ekki er gott náttúrulegt skjól í beitilandinu þá er nauðsynlegt að byggja skjólveggi fyrir hestana. Hrossum líður oft vel þó það sé kuldi en verst líður þeim ef þau blotna mikið og sérstaklega ef það er mikill vindur með úrkomunni – þess vegna er skjólið mikilvægt.

 

Mikilvægt er að rífa skeifur undan áður en sleppt er því ef það er trassað þá vex skeifan inn í hófinn og aflagast þá hófurinn og mikil hætta er á hælmari. Gott er að klippa hófana til en þá vaxa þeir eðlilega og eru í góðu ásigkomulagi þegar tekið er á hús. Ef hófarnir eru ekki klipptir þá eru mikla líkur á að þeir brotni eða vaxi ekki rétt. Það er talið mjög gott fyrir hófa hestsins að vera ekki á skeifum – enda eru þær óþarfar í hausthaganum nema verið sé að meðhöndla hófa sérstaklega.

 

Ekki má gleyma ormalyfinu – sérstaklega ef hestarnir hafa gengið í þröngum haga. Einnig er gott að gefa hrossunum ormalyf þegar skipt er um haga en þá verður haginn ekki smitaður af ormeggjum og því minni hætta á smiti. Sérstaklega er mikilvægt að gefa folöldum og trippum ormalyf því ormarnir valda mestum líffæraskemmdum á ungum hrossum – síður á þeim eldri. 

 

Þegar skipt er um haga er nauðsynlegt að athuga vel með aðgengi að vatni og fjarlægja allar hugsanlegar slysagildrur s.s. gamlar ónýtar girðingar og annað sem hestar geta meitt sig á. Gott er að hafa saltsteina í hólfunum fyrir hrossin. Ekki má gleyma því að fylgjast með hrossunum reglulega í haustbeitinni. Þá er hægt að grípa inn í ef þau eru í afturför en það er hrossum náttúrulegt að fitna á haustin. Gott er að meta holdafar þeirra reglulega með því að taka á síðu þeirra til að fylgjast með hvort þau eru í bata eða afturför.

 

Holdhnjóskar koma oft á haustin og ef hross fá holdhnjóska er þeim hætt við að leggja af því mest öll orkan fer í að halda á sér hita. Horast hross þá oft á skömmum tíma og í verri tilfellum eru þau ekki brúkunarhæf fyrstu vikurnar eftir að þau koma á hús. Hrossum sem eru brúkuð fram eftir sumri og á haustin er hættara við að fá holdhnjóska og er gott að strjúka t.d. matarolíu eftir bakinu, niður á síðurnar og yfir lendina á þeim til að verja þau betur í votvoðratíð. Gæta verður þess að olían fari ekki niður í feldinn heldur bara setja hana í lófann og strjúka létt eins og hárin liggja.

 

Hestamenn – hugsum vel að aðstæðum hrossanna á haustin – þau eiga það skilðið og borga gott atlæti margfalt til baka.