Gæta þarf vel að því hvenær folöld eru tekin frá mæðrum sínum

Vakin er athygli á nýrri grein sem birtist 23. Febrúar s.l. í tímaritinu Animals  https://www.mdpi.com/2076-2615/10/2/361 sem á  erindi við alla hrossaræktendur. Hún heitir : Domestic Foal Weaning: Need for Re-Thinking Breeding Practices? og er því um það mikilvægt efni að ræða um það hvernig staðið sé að því að venja folöld undan hryssum.

Greinin er eftir Séverine Henry, Hrefnu Sigurjónsdóttur, Aziliz Klapper, Julie Joubert, Gabrielle Montier og Martine Hausberger.

S, Henry og M. Hausberger eru vísindamenn við háskólann í Rennes, Frakklandi, Hrefna er prófessor við Háskóla Íslands og hinar eru meistaranemar frá Rennes.

Í greininni er fyrst greint frá aðalatriðunum í stuttu og einföldu máli (simple summary) og síðan kemur ítarlegri samantekt (abstract) um aðalatriði hennar.

Hér á eftir er fjallað um þessa samantekt í heild og gefið upp viðbótar upplýsingar um hópana sem rannasakaðir voru og niðurstöður. Í  greininni er fyrst gefið yfirlit yfir þekkingu vísindamanna á því hvenær og hvernig folöld hætta á spena. Síðan er greint frá niðurstöðum á ítarlegri rannsókn á Íslandi á hryssum og folöldum fram að og fram yfir þann tíma sem vitað er að hryssurnar venja undan sér.

Eigendur hesta í haldi aðskilja langflestir folöld frá hryssunum töluvert áður en þær myndu venja fölöldin undan sér á náttúrulegan hátt. Vanalega er þetta gert þegar folöldin eru 4-7 mánaða gömul. Vitað er að þetta veldur mikilli streitu hjá folaldinu og aðskilnaðurinn getur haft langvarandi slæmar afleiðingar. Þetta algenga verklag hefur neikvæð áhrif á velferð folaldanna.

Mikil þörf er á að athuga betur hversu mikil áhrifin eru á líkamlega og andlega líðan þeirra. Lítið sem ekkert er til af birtum rannóknum þar sem fylgst hefur verið með hvernig hryssan venur folald undan sér án afskipta mannsins og hverjar afleiðingarnar eru fyrir báða aðila. Áherslan í rannsóknum hefur meira verið á því hvernig unnt er að minnka streitu hestanna þegar aðskilnaðurinn á sér stað.

Markmið þessa yfirlits (review) er að auka þekkingu á þessu sviði með því að rannsaka hvernig þetta gerist við náttúrulegar aðstæður, athuga breytileika í hegðun hryssnanna og hvernig samskipti folalds við móður breytast eftir að það er hætt á spena. Hegðun 16 slíkra para sem voru í heimastóðum var mæld og voru svo til engin afskipti höfð af hestunum. Niðurstöður sýndu að folöldin vöndust af spena án nokkurra átaka og engin sjáanleg streita var til staðar.  Flest folöldin voru hætt á spena 9-10 mánaða gömul. Breytileiki hvað þetta varðar skýrðist ekki af aldri hryssu né folalds, kyni folalds, hversu oft hryssan hafði átt folald áður, hversu langt tímabilið var sem þær mjólkuðu ekki né líkamsástandi (þær voru reyndar allar í góðu standi) en tengdist þungunarálagi (conception rate) þannig að þær hættu fyrr að hafa folöldin á spena eftir því sem styttra var á milli þess sem þær köstuðu.

Að lokum ræða höfundar nauðsyn þess að endurskoða þurfi hvernig staðið er því að venja folöld undan.

Hóparnir voru í hólfum þar sem nægilegt pláss var til hreyfinga og til beitar, en þeim gefið hey. Rannsóknirnar voru gerðar á ræktunarhryssum Hólabúsins yfir vetrarmánuðina tvö ár í röð (2016 og 2017) og á Kálfsstöðum í Hjaltadal (2015).

Á Hólum voru 24 hross 2016 og þar af 5 fylfullar hryssur með folöld með sér. Árið eftir voru 25 í hópnum sem voru að mestu leyti sömu hrossin og 4 fylfullar hryssur með folöldum sem unnt var að nota í gagnasafninu. Á Kálfstöðum voru fleiri hross, eða 47,þar af 13 hryssur með folöld. Þar var hegðun 7 fylfullra hryssur og folalda þeirra mæld. Í hópunum þremur voru líka 1-2v trippi, mest undan sömu hryssum og einn og einn ungur geldingur en engir graðhestar. Þrír meistaranemar frá háskólanum í Rennes unnu á vettvangi undir leiðsögn S. Henry og undirritaðaðrar. Við erum þakklátar starfsmönnum Hólabúsins, deildarfoseta hestafræðideildarinnar á Hólum og Sigríði Björnsdóttur, dýralækni á Kálfsstöðum fyrir veitta aðstoð.

Hrefna Sigurjónsdóttir, Dýraatferlisfræðingur og prófessor við HÍ