Um lundarfar hrossa og mat á því

Höfundur: Bjarni Þorkelsson

Talað til hests:

Vekur styrk og veitir frið

-vonir rætast mínar-

gegnum taum að tala við

tilfinningar þínar.

Þorsteinn Guðmundsson, Skálpastöðum..

Vissulega er vandinn margþættur og matið á lundarfarinu ekki einfalt: Hestar eru kjarkaðir, hugdjarfir, jafnvel sprengjuheldir – kjarklausir – sjónhræddir – kíknir, fjörugir – (ör)viljugir – (blóð)latir, öruggir, traustir – viðkvæmir, (mein)hrekkjóttir – (dauð)þægir, rokugjarnir – staðir, spakir – styggir, kaldlyndir – ljúfir.
Hestar hafa ódrepandi fjör, þeir eru gæddir orku og áræði, eru kargir, slægir, lestærir. Nokkur einkenni mætti nefna sem eru ef til vill á mörkunum að hafa beinlínis með geðslag að gera: Hestar eru fljótir (að hlaupa) – komast ekkert áfram, bera sig vel, eru fjaðrandi og allir á lofti, eru léttir í taumum, leika við taumana, eru taumstífir eða þungir í taumum, sýna ofríki. Og það allra nýjasta er: Samstarfsvilji, til að meta hversu samstarfsfúsir hestarnir sýnast – sem er útaf fyrir sig ágætt og ef til vill nægilega loðið til að sefa eilífðarumræðuna um vilja og geðslag og þá kórréttu hófstillingu sem sanngjarnt er að krafist sé. En á þessari löngu upptalningu sést vel hve flókið vekefnið er, að allir þessir ólíku geðslagsþættir skuli settir undir sama hatt. Kannski þarf að taka sjónhræðsluskrefið til fulls á móti Erni Karlssyni, einangra kjark sem sérstakan eiginleika og gefa fyrir hann sérstaka einkunn?

Þjóðsögur og ævintýri eru ævinlega í gangi um menn og hesta. Þar gildir vafalaust hið fornkveðna: Þar sem sem er reykur, þar er eldur – en það er varasamt að halda sig hafa höndlað Stóra Sannleik um sjálfgengi erfðanna. Það er nefnilega ekki alltaf ljóst hvaðan allir þessir eiginleikar koma, jafnvel getur það vafist fyrir þeim sem þekkja margar kynslóðir mæðra og feðra, alveg aftur í Nökkva 260 frá Hólmi, sem er nú leiddur fram á sjónarsviðið í umræðu um kjark / sjónhræðslu. Ég treysti mér ekki til að meta hvort kjarkleysi sé vaxandi vandamál í íslenskum hrossum. Jafn sjálfsagt þykir mér þó að vera á varðbergi gagnvart því og tek heilshugar undir að brýnt er að bæta mat á ,,samstarfsvilja“ og lundarfari kynbótahrossa. Raunhæfast er að fara þá leið sem

Örn Karlsson lagði til í uphafi þessarar sjónhræðslu- og geðbrestaumræðu: Að breyta vallaraðstæðum lítillega, gera kröfu um að hrossum sé riðið á frjálsari vangi en nú er kostur á, jafnvel líka hringvelli – svo ég nefni nú snöru í hengds manns húsi. Það er áreiðanlega tilraunarinnar virði, og jafnvel trúlegt að þannig takist að snúa við þeirri meintu óheillaþróun að einstaka hross komist langt á sjónhræðslu og brestum í lundarfarinu. Að lokum segi ég í anda Katós hins gamla: Sjálfsagt er að hafa það hugfast, þegar gefin er einkunn fyrir samstarfsvilja, að í kynbótadómi ganga alhliða getuhross undir langtum þyngra próf en klárhross. Það hefi ég að vísu sagt og skrifað hundrað sinnum áður, en fengið litlar eða engar undirtektir. En vel að merkja: Enginn hefur mótmælt því, svo ég muni til!