Olla í Nýjabæ hlaut heiðursviðurkenningu Fhb

Kjarnakona – það er alls ekki óalgengt að gripið sé til þessa ágæta orðs í mannlýsingum, þegar lýsa skal afburðafólki. Hér verður fjallað um konu sem blaðamanni Skessuhorns þótti ekki nógu sterkt að kveðið að gefa einkunnina kjarnakona. Honum hefur áreiðanlega fundist hann þurfa að leita betur í orðabókinni til að koma fyllilega til skila áhrifum og tilfinningum sem vakna hjá þeim er kynnir sér og skrifar um ævi og störf þeirrar kjarnorkukonu, sem nú hlýtur heiðursviðurkenningu Félags hrossabænda fyrir ævistarf sitt að hrossarækt. Með því orði er okkar kona kynnt í viðtali við Skessuhorn 4. október 2006 – fyrir þá sem vilja kynna sér lífshlaup Ólafar Kolbrúnar Guðbrandsdóttur í víðara samhengi en hér verður gert. Þá er í árbók hestamanna 1988, ,,Hestar og menn“, merkilegt viðtal við Ollu, sem vakin er athygli á hér.

Olla í Nýjabæ er fallegt dæmi um manneskju sem alist hefur upp við og löngum ástundað sjálfsþurftabúskap og sjálfbærni af þeirri gerð sem vera má að öll veraldarbörn mættu taka sér til fyrirmyndar. Sjálf er hún fædd og alin upp á hestbaki. Hún tamdi hrossin sín og þjálfaði, járnaði og smíðaði skeifurnar.Hún var um árabil ein örfárra kvenna sem í eigin nafni stóð fyrir hrossarækt og hrossabúskap auk þess að sýna hross sín sjálf á kynbótasýningum og í gæðingakeppni. Allir sjá nú hversu verklega brautin var rudd: Nú eru konur og ungar stúlkur nánast á hverju strái og blómstra í glæsilegum reiðstíl Ólafar í Nýjabæ, reiðstíl sem einkennist af réttri ásetu, fumleysi og mjúku og átakalausu taumhaldi, þar sem talað er við tilfinningar hestsins í gegnum tauminn, eins og segir í borgfirskri hestavísu. Þetta brautryðjandastarf vann Ólöf Guðbrandsdóttir meðfram hefðbundnum stórbúskap, óbuguð og án þess að kikna þrátt fyrir heilsubrest og áföll, sem gera mundu öllu hversdagsfólki þungt fyrir fæti.

Eðli málsins samkvæmt höfðu Ólöf og hrossaræktarráðunauturinn margt saman að sælda. Samstarfið var gott, en bæði voru hreinskiptin og stundum orðhvöt – að minnsta kosti með munninn fyrir neðan nefið. Stundum hvessti því og ýfðust lognkyrrir vináttu- og frændsemissjóir, þótt áherslur og áhugi á kynbótunum færi oftar saman – ekki síst áherslan á hreinan og góðan klárgang með fjölhæfni og samstarfsfúsri lund. Um þær áherslur Ollu má lesa í áðurnefndum viðtölum. Hér verður vitnað orðrétt í handrit Þorkels Bjarnasonar:

,,Smáhnáta eignaðist Olla hryssuna Draugsu, og útaf henni eru Nýjabæjarhrossin komin. Nafnið á gömlu hefur á engan hátt daprað flug afkomendanna. Olla fór strax að fylgja eftir kynbótum á hrossastofni sínum og hefur stöðugt fært hrossin undir vönd kynbótadómara………… Þá tamdi Olla lengi vel öll sín hross. Án þess að rekja það frekar er sanngjarnt að skjóta því að, er sá framsækni foli, Aðall 6v. stóð í 1. sæti í flokki fullorðinna stóðhesta á FM 2005 á Kaldármelum. Ekki spillti það nú metnaði frúarinnar.Minnisstæðust hrossa Ólafar verður mér þó alltaf fjörhryssan Lokkadís, Ófeigsdóttir 818 frá Hvanneyri. Hálsgerðin frábærlega aðskorin háum herðum, eyrun djásn, sem of fátítt er enn í dag. Ganghæfileikarnir óskaperlur með háan fótaburð, gæddir tápi og mýkt.” (Tilvitnun lýkur)

Draugsa setti ungu stúlkunni lífstíðarviðmið í hrossarækt og hestamennsku, en í þá daga skipti mestu máli að komast hratt yfir!:

,,Hún reyndist listahross og það var sama á móti hverjum ég hleypti, alltaf hafði hún vinninginn. Oftast fór hún á tölti þegar aðrir fóru á skeiði………” – sagði Olla í viðtali áratugum síðar.

Lengi væri hægt að telja öll þau Nýjabæjarhross sem iðulega hafa staðið í fremstu röð, einkum á fjórðungsmótum á Vesturlandi, og oftlega komið við sögu á landsmótum einnig. Uppruna hrossa Ollu má rekja til velheppnaðra eigin hryssna, sem komnar voru útaf landsfrægum stóðhestum: Varmalækjar-Jarpi, Nökkva frá Hólmi, Ófeigi frá Hvanneyri og Fengi frá Eiríksstöðum. Undan þessum upphafshrossum er svo löng röð eðalhrossa, sem of langt yrði upp að telja hér. Að þessum arfi var hlúð, með þrotlausu starfi og innsæi ræktunarmannsins ,,sem verður að leggja sitt eigið mat á gæði hrossanna, þótt hann verði líka að taka ráðum annarra” – svo vitnað sé beint í Ollu.

Hér var minnst á Aðal frá Nýjabæ, þá ungu vonarstjörnu sem ennþá var bara í mesta lagi farin að gefa fyrirheit um það sem nú hefur komið á daginn. Olla hafði leitt eina af sínum óskaperlum, Furðu frá Nýjabæ, undir Adam frá Meðalfelli, og var heldur en ekki borginmannleg með þá ákvörðun sína. Útkoman var tvímælalaust göldrum lík og án efa hápunkturinn í langri ræktunarsögu kjarnorkukonunnar sem hér er sagt frá.

Aðall hefur hlotið svimandi háan kynbótadóm og heiðursverðlaun fyrir afkvæmi. Vegur hans og álit sem kynbótahests hefur farið ört vaxandi og þannig minnir Aðall á föður sinn Adam frá Meðalfelli og afa sinn, sjálfan Hrafn frá Holtsmúla. Þessi staðreynd er afar traustvekjandi og líkleg til að standa með Aðli um langa framtíð, tryggja orðspor hans og jafnframt framhaldslíf alls þess sem Ólöf Guðbrandsdóttir hefur lagt til íslenskrar hrossaræktar á langri og farsælli starfsævi.

Það fer vel á því að ljúka þessari umfjöllun á tilvitnun í eigin orð þeirrar glöggu ræktunarmanneskju sem stendur nú á heiðursstalli, manneskju sem setti ný viðmið um jafnstöðu kynjanna í öllu sem lýtur að hestamennsku. Olla ræddi við blaðamann um hugðarefni sín og komst þannig að orði að sá hestur sem gæfi mikla gæðinga og keppnishross, hlyti jafnframt að gefa hross handa öllum almenningi, líka byrjendum og óvönum, jafnt konum, körlum og börnum. Olla klykkti út með að segja: ,,Það er fátt sem farið hefur eins mikið í taugarnar á mér í gegnum árin og orðið ,,konuhestur.”