Góðir hlutir gerast hægt

„Góðan föstudag hestamenn.

Vikurnar þjóta hjá og nú eru bara að koma jól.

Ég sé að það er heilmikið líf í hesthúsahverfunum orðið, og það eru greinilega blikur á lofti í hestamennskunni. Tímabilið okkar er að lengjast og fólk er farið að sinna hestamennsku að hausti í meira mæli sýnist mér.

Ég segi bara fyrir mitt leyti hér úr Hafnarfirðinum fagra, þar sem ég er staðsettur með mína starfssemi. Hér hefur aldrei verið jafn mikið líf að hausti og nú.

Hestamannafélagið Sörli hefur nú í haust haft yfir 80 þátttakendur á námskeiðum á sínum vegum nú í október og nóvember. Það eru reiðmennskuæfingar, knapamerki og frumtamninganámskeið.

Á mínum ferli hef ég ekki upplifað annað eins haust hér í Firðinum, þar sem helgarnar líkjast orðið þeirri traffík sem venjulega er hér að vori.

Svo erum við náttúrulega búin að eignast nýtt hestakyn hérna á Íslandi frá því síðast, það er spennandi. Mér sýnist á myndunum sem birtust að stærðin á þeim sé þannig að Kristinn í Skarði, sem var fyrirsæta með þessum skjóttu krúttbombum á myndunum, ætti að geta sest á bak þeim án þess að þurfa að nota trampólín eða tröppu sem er náttúrulega geggjað fyrir svona reynslubolta sem eru að komast á þennan aldur.

En nú er árstíminn sem allra flestir hestamenn eru að huga að því að byrja tímabilið sitt. Margir að taka inn og byrja að þjálfa í rólegheitunum.

Mig langar þess vegna að taka smá stund og spjalla smávegis um þjálfun í upphafi vetrar með líkamlega þáttinn í huga.

Þjálfunarfræðilega er það að líkindum markmið okkar flestra með þjálfun reið- eða kepnnishestanna okkar að með réttri uppbyggingu og þjálfun að ná fram meðfæddri hámarksgetu hestsins í reið. En hámarksgeta hestsins ræðst vissulega af mjög mörgum þáttum, svosem arfgerð, uppeldi, fóðrun, umhirðu og umhverfi á húsi og svo framvegis.

En þjálfunin miðar þá í raun að eftirfarandi þáttum í grunninn:

• Auka úthald (aerobic)
• Auka styrk
• Auka hraða eða álagsgetu
• Lengja tímann fram að þreytu.
• Minnka hættu á álagssjúkdómum
• Auka færni/tækni/samhæfingi hreyfinga.
• Viðhalda eða auka vilja til vinnu.

Íslenski hesturinn með sitt breiða notkunarsvið þarf að þjálfast býsna breytt, þ.e. hann þarf gott þol, styrk og snerpu.

Hestar eru dýr sem eru mjög vel aðlöguð hreyfingu og geta brugðist mjög vel við álagi frá náttúrunnar hendi. Þeir hafa mikið af vöðvum, stór og mikil öndunarfæri (lungun eru tvöfalt stærri í hestum en í nautgripum td), og hjartað getur breytt slagrými og púlsinum mjög mikið (hvíldarpúls 25-40 slög/mín og hámarkspúls 210-230 slög/mín).

Þeir hafa einnig ágæta eiginleika til þess að erfiða mikið í stuttan tíma, þ.e geta erfiðað með loftfirrðum bruna sem er auðvitað mikilvægt flóttadýrinu sem þarf að geta tekið á rás á fullri ferð ef hætta steðjar að.

Með skipulagðri þjálfun er auðvitað heilmikið sem gerist í líkama hestsins, og ég ætla mér ekki að fara of djúpt í það hér, en í stuttu máli er það þannig að líkamleg geta eykst helling með því að dreyfikerfi súrefnis eflist.

Vöðvamassinn eykst, háræðanetið sem dreifir blóði/súrefni út í vöðvana þéttist og eykst, slagrými hjartans eykst.

Stóra markmið þjálfunar reiðhestanna er að tíminn sem hesturinn getur verið í töluverðu álagi lengist, og hraði/álag sem sem hesturinn getur erfiðað á án þess að fara yfir í lotfirrðan bruna eykst.

Loftháður bruni er í raun geta hestsins til þess að erfiða og öndunin annar súrefnisþörf vöðvanna. Í miklu álagi annar ekki öndunin þessari þörf og hesturinn fer að brenna glúkósa í vöðvum (í snerpuþjálfun td) sem orkugjafa, og þá myndast úrgangsefni (mjólkursýra ma. ) í vöðvum sem hesturinn þarf að vinna úr.

Venjuleg þjálfun hestsins miðar einmitt að þessu, að hesturinn geti erfiðað undir þessum loftfirrða þröskuldi lengur og þoli meira álag án þess að rúlla þar yfir.

Það sem ekki breytis að neinu marki er í raun stærð öndunarkerfisins, sem eins og áður sagði er mjög stórt samanborið við önnur dýr og annar öllu því sem eðlilegt er í álagi hjá hestum.

Það er því í raun þannig að það kemur að því þegar hestur er kominn í algjöra toppþjálfun, að þá verður stærð öndunarfæranna mögulega að smá hindrun fyrir frekari framförum, þ.e. að þau anna ekki meiri súrefnisþörf. En það er sem sagt einungis í algjörri toppþjálfun í miklu álagi.

Þjálfunarfræðin skiptir þjálfun í grunninn í þrjá fasa.

Fasi 1 er einmitt grunnþol.

Stoðkerfið, sinar og bein aðlagast þjálfuninni, og það tekur töluverðan tíma fyrir stoðkerfið að aðlagast þjálfun en þegar stoðkerfið er orðið nokkuð sterkt getur hesturinn haldið styrk nokkuð lengi í hvíld. En stoðkerfi ungra hesta (4 vetra tryppin) er ekki orðið fullþroskað og knapar ættu að hafa það sterklega í huga að varast snöggt og mikið álag á mjög ung hross, heldur leyfa styrknum að koma rólega.

Það er talið að það geti tekið uþb ár í þjálfun að styrkja stoðkerfið upp í góðan styrk.

Vöðvarnir taka nokkuð hratt við sér við þjálfun, og geta hestsins til þess að erfiða aðeins lengur eykst býsna hratt.

Frumtamning sem slík er í raun ekki talin til líkamlegrar þjálfunar heldur meira kennsluþjálfunar því hesturinn er að læra ábendingar, æfingar og finna jafnvægi og þar fram eftir götum. En vissulega hefur sú þjálfun áhrif á grunnþolið að sjálfssögðu, og hesturinn aðlagst þjálfun og styrkist á meðan. En eftir frumtamningartímabil og sett af stað aftur er gott að fara að huga að þjálfun dag og dag sem miðar að þolinu.

Fasi 2 er styrktarþjálfun.

Styrktarþjálfunin er unnin í lotuþjálfun þar sem hesturinn erfiðar rétt undir loftfirrða þröskuldinum, gott viðmið er 80% af hámarkspúls (160-170 slög/mín) í lotum. Á þessu ástandi vinna vöðvar hestsins sem allra best og uppbyggingin verður góð.

Gott að miða við að eiginleg styrktarþjálfun hefjist ekki fyrr en eftir töluvert langa þjálfun og hesturinn orðinn þroskaður með gott grunnþol þó hann styrkist auðvitað töluvert á grunnþjálfuninni líka.

Fasi 3 er svo hraða/snerpuþjálfun

Þar eru hestarnir þjálfaðir á hámarksálagi í stuttum lotum (15-60 sek í einu) og létt á milli. Þarna er verið að þjálfa stutt í einu á loftfirrðum bruna og hesturinn fær að jafna sig á milli.

Við þessa þjálfun myndast úrgangsefni í vöðvum og gott að hafa í huga að við mikið álag er gott að leyfa hestinum að trimma rólega td á brokki í smá stund eftir snarpa lotu. Trimm í litlu álagi heldur blóðflæðinu í gangi og hesturinn getur nýtt mjólkursýruna sem orkugjafa í léttu trimmi og er því fljótari að ná henni úr vöðvunum.

Hafið í huga að eftir mikla álagsþjálfun tekur það hestinn 24-48 klst að jafna sig og því er hvíldin eftir mikið álag mjög mikilvæg.

Hvíld er einmitt alveg jafn mikilvægur hluti þjálfunar og þjálfunin sjálf, og hvíld í réttu hlutfalli við þjálfun eykur svörun hestsins við þjálfuninni.

Það er best ég fari ekki að fara mikið dýpra inn í þetta í einu, og þetta var þjálfunarfræði á hundavaði með miklu hraði.

En það sem ég vill með þessari grein benda á, það er mikilvægi þess nú í upphafi vetrar að taka sér tíma í að skoða hvern hest fyrir sig. Það er ekki til nein ein uppskrift að þjálfun fyrir alla hesta því þeir hafa svo misjafna eiginleika og aðstæður sem hafa áhrif.

Byrja þjálfunina létt, og í grunninn frekar stutta túra þar sem stoðkerfið fær að aðlagast þjálfun og auka álagið rólega.

Þolþjálfunin fer svo að færast í álag sem hesturinn ”finnur fyrir” smá kafla í einu og knapinn nýtir tímann í að átta sig á því hvar sá þröskuldur er hjá hestinum sínum þar sem hann fer að erfiða mátulega.

Þegar við höfum ekki púlsmæli þurfum við að vera mjög vakandi fyrir öndun, hversu létt hesturinn er að hreyfa sig og svo framvegis.

Hugið að því að umhverfi hestsins í hesthúsinu og útivist og allt það getur haft ofboðslega mikil áhrif á það hversu vel hestinum tekst að taka inn súrefni. Ryk í heyi eða undirburði, lítil útivist og ýmislegt slíkt getur auðvitað haft mjög neikvæð áhrif á það.

En aftur, skipulag og vakandi auga, leyfa hestinum að aðlagast þjálfuninni í rólegheitum og auka álagið rólega og átta sig á því hvað er ”kennsluþjálfun”, þolþjálfun, styrkur eða snerpa.

Meðvituð um þetta getum við komist í fjársjóðinn sem hver hestur býr yfir og minnkað líkurnar á álagsmeiðslum við þjálfunina á meðan.

Góða helgi og gangi ykkur vel, hlakka til að hitta ykkur öll á ferðinni“

Rock on Hinni Sig