“Ég læt þau verða svolítið svöng fram á gamlársdag”

Stuðlar hafa verið að geta sér gott orðspor sem ræktunarbú en ræktendur þar eru Páll Stefánsson, dýralæknir, og Edda Björk Ólafsdóttir. Stuðlar er lítið lögbýli rétt fyrir utan Selfoss. “Stuðlar eru ekki nema einn ha. en við eigum land rétt neðan við Stuðla, Árbæ, þar sem hesthúsið okkar stendur og hrossin okkar eru á,” segir Páll en hrossaræktin er ekki stór hjá Páli en í dag á hann 20 hross og er að fá frá einu upp í fjögur folöld á ári. “Með hrossunum erum við með rúmar 30 ær og þrjá til fjóra hrúta. Síðan hef ég verið framkvæmdastjóri dýralæknaþjónustu Suðurlands frá 1996 og Edda er með hundasnyrtistofu en aðstaðan hennar er í húsi dýralæknaþjónustunnar,” bætir Páll við.

Ræktunin hófst af alvöru með Þernu
Páll byrjaði í hrossarækt árið 1986 þegar hann kaupir folald af Öllu í Nýjabæ undan Ófeigi frá Hvanneyri. “Það varð aldrei neitt úr þessu folaldi. Ég eignaðist síðan Gáskadóttur, eftir að hafa sætt þessa Ófeigsdóttur með afgöngum úr sæðisprufu úr Gáska sem var verið að taka úr honum 1991. Ég kaupi síðan hryssu af Óla Pétri í Sandvík, Kjarvalsdóttir, en hún varð í öðru sæti á Héraðssýningunni á Hellu. Ég hélt henni í 4 ár og það lukkaðist ekkert. Þannig ég hætti að halda henni. Kynslóðabilið er svo langt að við getum ekki leyft okkur að vera endalaust að dandalast með hryssur í ræktun sem skila engu,” segir Páll en upphafs saga hans í ræktun er ekki farsæl en ræktunin tók viðsnúning árið 1996 þegar hann eignast Þernu frá Arnarhóli. “Í ágúst kemur Valgeir Jónsson með móðir hennar í sónarskoðun. Hann labbar inn um dyrnar á spítalanum og folaldið stoppar í dyrunum og stendur spekingslega og horfir á okkur áður en það vill koma inn, sperrir eyrun og skoðar allt umhverfið. Röltir síðan í rólegheitum inn. Þetta heillaði mig svo mikið, útgeislunin af þessu folaldi, að ég spurði Valla hvort hann vildi selja mér folaldið,” segir Páll en Valli var hikandi fyrst en það fór þó svo að Þerna varð hans. “Hún var dýr, þannig lagað, á þeim tíma var þetta verð sem þætti mjög hátt í dag,” bætir hann við. Þerna fór síðan í tamningu hjá Leifi Helgasyni sem lét mjög vel af henni. Þegar Páll kemur síðan um páskana að taka hana út sá hann strax að hryssan væri vaðandi gæðingur. “Á Landsmót fór hún en ég ákvað að það væri bara fínt að eiga 4 vetra gamla hryssu í þriðja sæti og ákvað að halda henni. Ekki orð um það meira. Stefnan mín var að rækta svo hún fór strax undir hest og eignaðist síðan sautján afkvæmi og ég held að bara eitt af þeim hafi ekki verið dæmt,” segir Páll en árið 2009 fór Þerna í heiðursverðlaun fyrir afkvæmi og hefur dóttir hennar Storð frá Stuðlum einnig hlotið heiðursverðlaun og er það þá fjórði ættliðurinn sem hlýtur heiðursverðlaun fyrir afkvæmi.

Í dag samanstendur ræktunin þeirra Páls og Eddu af dætrum Þernu en Þerna kvaddi þennan heim fyrr á árinu. “Hún féll frá í vor eftir veikindi. Hún var fylfull, 25 vetra, og allt í einu sá ég í apríl að hún var eitthvað dauf og léleg. Ég reyndi að meðhöndla hana og finna út úr því hvað væri að en hægt og rólega fór henni að líða mjög illa svo ég felldi hana. Við krufningu kom í ljós mörg æxli í kviðarholi svo sem betur fer felldi ég hana,” segir Páll en afkvæmi hennar munu halda uppi heiðri hennar áfram í ræktuninni. “Fyrst var ég bara að halda Þernu en þegar ég fór að halda dætrum hennar þá urðu þetta 2 til 3 folöld á ári. Ég hef verið að halda Akksdóttirinni, Stöku frá Stuðlum, Klettsdóttirinni Dimbiltá en dimbiltá er gamalt íslenskt orð yfir litla stelpu, og síðan hef ég verið að taka tvær nýjar inn Fríður frá Stuðlum undan Kiljani og Þernu og dótturdóttir Þernu, hana Dögun, sem er undan Hnotu og Álfarni frá Syðri-Gegnishólum. Ég var með Hnotu í ræktun, en hún er Orra og Þernudóttir, hún lenti í því að ég varð að saga úr henni folald og heldur ekki orðið lengur svo hún er dottin út,” segir Páll en í sumar héldu synir hans Dimbiltá undir Hrannar frá Flugumýri og hann fór með Stöku undir Rauðskegg frá Kjarnholtum og sæddi Dögun við Þráni frá Flagbjarnarholti.

Með sex hross í þjálfun
Frá Stuðlum voru sýnd fimm hross á árinu og var meðaleinkunn hrossanna 8,30. “Þetta er frábær árangur en hápunktur ársins er landssýning á Borgarnesi þar sem tvö af mínum hrossum voru þar í fremstu röð. Efsti fimm vetra stóðhesturinn, Magni frá Stuðlum (8,52), og önnur hæsta fimm vetra hryssan, Dögun frá Stuðlum (8,44),” segir Páll sem er með mörg járn í eldinum í vetur “Það er heilmikið af hrossum í gangi núna, sex eða sjö trippi. Er með Glúmsson undan Stöku á fjórða vetur en það er geðprýðisnagli eins og Magni. Skagasonur á fimmta vetur og Ómssonur undan Hnotu á fimmta vetur. Allt eru þetta graðhestar en við skulum vona að það sé markaður fyrir graðhesta,” segir Páll og hlær. Magni frá Stuðlum verður áfram í þjálfun og einnig tvær fjögurra vetra hryssur önnur undan Þernu og Vita frá Kagaðarhóli og hin undan Hnotu og Kiljani frá Steinnesi. “Þetta er nú hópurinn. Væntingarnar hjá mér eru alltaf í meðallagi en Magni ætti skilið að komast inn á Landsmót en fleira skal ég ekkert segja um. Ég hef reyndar álit á þessum Glúmssyni undan Stöku,” bætir hann við.

Meira í orði en á borði
Samtalið berst yfir í kynbótastarfið í sumar sem Páli fannst ósanngjarnt gagnvart yngstu hrossunum. “Kynbótastarfið er langhlaup. Það tók við nýr ráðunautur og kannski ekki skrítið að áherslur og hugarfar breytist. Ég held að kynbótadómarar séu að fara eftir þeim skala sem fyrir þá er lagt en hvort ég sé sammála honum, það er aftur á móti annað mál. Það sem pirraði mig örlítið eftir fyrstu tvær vikurnar, en ég fylgdist mjög vel með þeim, að það er meira í orði heldur en á borði það sem þau gefa yngstu trippunum. Við erum mörg sem höfum ræktað hross í langan tíma og þetta er okkar áhugasvið. Við sjáum gjarnan gæðingsefnið í unga trippinu og ef að dómarar sjá það þá eiga þeir að nota teygni skalans til að hampa því, ekki refsa því. Hitt er nú raunin en þau eiga ekki að gera það,” segir Páll en eftir að horft á tvær fyrstu vikurnar tók hann ákvörðun um að sýna ekkert af sínum fjögurra vetra trippum þetta árið. “Að öðru leyti þá finnst mér svolítið kjánalegt á öllum þessum fundum sem ég hef setið þar sem ráðunautar hafa verið að fara yfir öll þessi meðaltöl, staðalfrávik, prósentutölur og allt það. Finnst mér oft vanta að þeir tali hreina íslensku ekki bara í tölum. Þessu má öllu henda í andlitið á okkur stanslaust en það er ekki það sem við þurfum. Við vitum að við erum með góð hross í höndunum oft á tíðum og þá viljum við líka bara fá að vita á manna máli hvað það er sem þeim finnst að þeim,” bætir Páll við og telur að dómarar, þá sérstaklega formenn dómnefnda, eigi að svara spurningum ræktenda ef þeir hafi einhverjar á kynbótasýningum.

Jólin hjá Páli
Hvernig er aðventan hjá þér? Aðventan er bara hrútar en frá 1. – 21. desember þá vakna ég klukkan hálf fimm á morgnanna og blanda hrútasæði til að senda út um allt land. Legg mig síðan í hádeginu og er farinn að sofa eins og litlu börnin kl. átta, hálf níu á kvöldin. Á milli vinn ég hjá dýralæknaþjónustunni að sinna alls konar framkvæmdastjóra störfum. Þetta er sólarhringurinn minn en þetta er á hverjum einasta degi svo ég losna við innkaupaferðir og hvaðeina.

Hvað borðið þið á jólunum? Það hefur verið purusteik á aðfangadag til margra ára og erum við með hamborgarhrygginn líka fyrir þá sem hann vilja. Gjarnan hafa börnin og tengdabörn verið með okkur á aðfangadagskvöld. Konan sér um purusteikina, hún er snillingur í því en ég er mjög góður að brúna kartöflur og svo geri ég alveg frábæra sveppasósu.

Hvernig undirbýrðu hrossin og kindurnar fyrir áramótin? Ég læt hrossin verða svolítið svöng fram á gamlársdag. Ef ég er farinn að gefa útigangnum þá læt ég þau verða svolítið svöng. Gef þeim yfir jólin og læt þau síðan jafnvel bíða í tvo til þrjá daga. Fer síðan á gamlársdag upp úr hádegi með rúllur þannig þau eru orðin belgfull um kvöldið og eru miklu rólegri. Ef þau eru södd og sæl þá kippa þau sér ekki svo mikið upp við hávaðann. Hef aldrei orðið var við það. Í hesthúsinu hef ég bara ljós og kem með útvarp og spila bylgjuna tiltölulega hátt. Kindunum er skítsama, nýbúnar í tilhugalífinu og eru tiltölulega slakar.

Uppáhalds jólasveinn? Skyrgámur