Falskur léttleiki í reiðmennsku

Um þessar mundir halda hestamenn um allt land uppskeruhátíðir. Ræktendur og reiðmenn eru heiðraðir. Það er jákvætt og gott. Þeir sem leggja á sig erfiði eiga skilið að fá klapp á bakið. Reyndar leggja fjölmargir á sig mikla sjálfboðavinnu í félagsmálum og mótahaldi og fá engar sérstakar þakkir fyrir, en það er önnur saga. Það skyggir á gleðina að í sömu mund birtir dýralæknir hrossasjúkdóma skýrslu um áverka sýningahrossa á LM2011. Við nákvæmari skoðun reynast áverkar í munni meiri en áður var talið.

Tölurnar eru sláandi. Um fimmtíu hross í gæðinga- og ungmennakeppni reyndust með áverka á tannlausa bilinu. Sem eru raktir til stangaméla með tunguboga. Knapar á viðkomandi hestum virtust, samkvæmt upplýsingum dýralæknis, ekki hafa gert sér grein fyrir að áverkarnir væru til staðar. Eru þó margir þeirra á meðal okkar fremstu  reiðmanna. Ekki er hægt að fullyrða svo óyggjandi sé um orsök áverkanna. Til þess þarf ítarlegri rannsóknir Flest bendir þó til þess. Þeir sem aðhyllast stangamél hafa haldið því á lofti að áverkar af þeirra völdum séu mun minni en af völdum hringaméla. Nú hefur annað komið í ljós.

Sá er þetta ritar hefur um nokkurra missera skeið bent á hættuna sem stafar af mélum með tunguboga, einkum stangaméla. Ég hef kallað mélin Verkfæri dauðans, skammstafað VD. Sú hugmynd að gefa tungu hestsins pláss er góð og gild. En þegar málið er hugsað betur hljóta allir að sjá að þegar átaki er létt af tungunni, með því að setja hlykk á mélið, hverfur það ekki út í buskann. Það kemur annars staðar niður. Ytri hluti mélanna lendir niður á góminn. Ekki er munur á hvort um er að ræða einjárnung eða tunguboga með lið. Síðarnefnda útfærslan er jafnvel verri, hnetubrjótsháhrif koma þá til viðbótar.

Venjulegar stangir með mélum sem eru of löng geta valdið sama skaða. Í raun má segja að stangir með mélum sem eru lengri en ellefur sentimetrar séu á gráu svæði og aðeins upp í verulega höfuðgróf hross. Einkum ef ekki eru notuð hlífðargúmmí, sem stytta ósjálfrátt þann hluta mélanna sem eru upp í hestinum og hafa þannig jákvæð áhrif umfram það að hlífa munnvikum hestsins.

Margir telja að undirritaður sé á móti stangamélum. Því fer fjarri Ég er mikill aðdáandi stanga og á gott safn íslenskra stangaméla. Kosturinn við stangamél er sá, eins og Benedikt Líndal orðar það svo vel í kennslumynd sinni, að þær gefa knapanum kost á því að láta hestinn í friði. Það er að segja að ríða við slakan taum. Samspil keðju og taumhandarinnar auðvelda hesti og knapa að stilla saman strengi; að finna þann stað fyrir háls- og höfuðburð þar sem hestinum líður best. Reyndar er keðjan kapítuli út af fyrir sig og út í hött að nokkrum manni skuli koma til hugar að nota keðju úr stáli sem fellur svo að segja á beran kjálka hestsins; á mjög viðkvæman stað. Er ég ekki saklaus í þeim efnum, frekar en ýmsum öðrum.

Við erum komin upp að vegg í reiðmennsku hvað varðar notkun stanga. Margir tönglast á þeirri klisju að engin mél séu harðari en höndin sem heldur í tauminn. Það er að vissu leyti rétt, en ekki öllu. Sum mél bjóða hættunni frekar heim en önnur. Það liggur á borðinu að stangir eru gróflega misnotaðar í keppni. Það kom best í ljós þegar skáreimin var bönnuð. Þá lentu margir í vandræðum. Listin að ríða við stangir felst í því að nota engan múl og sem minnstan taum. Að hafa raunverulegan léttleika í hávegum. Ekki falskan léttleika, falinn í múl og með þrýstingi á tannlausa bilið. Falskur léttleiki í reiðmennsku er ekki bara óbærilegur, heldur afar lágkúrulegur.

Jens Einarsson, ritstjóri