Í þágu hestsins

Um fimmtíu þátttakendur voru á námskeiði dr. Gerds Heuschmanns sem haldið var af Endurmenntun Landbúnaðarháskóla Íslands á Hvanneyri um helgina undir heitinu „Í þágu hestsins“. Námskeiðið var haldið í minningu Reynis heitins Aðalsteinssonar.

Dr. Heuschmann er dýralæknir og fyrrverandi keppnisreiðmaður í dressur. Fyrir um það bil fimmtán árum skar hann upp herör gegn vondri þjálfun og reiðmennsku í keppni á heitblóðshestum, einkum dressur. Hann hefur gefið út tvær bækur og eitt myndband þar sem hann setur fram gagnrýni sýna og hugmyndir á skýran og vel rökstuddan hátt. Þar kemur meðal annars fram að könnun sem gerð var í Hollandi fyrir nokkrum árum leiddi í ljós að 70% keppnishesta (stórir hestar) eru felldir og eða hverfa úr keppni átta vetra og yngri. Gerd spyr um ábyrgð dómara, sem verðlauna reiðmennsku sem slíkt hlýst af. Einnig um ábyrgð dýralækna, sem segja ekki frá hvað í raun og veru er að gerast.

Gömlu meistararnir hundsaðir

Hann segir að gildi gömlu klassísku meistaranna séu að engu höfð í dag. Markmið þeirra hafi verið að byggja upp „heilbrigða sál í hraustum líkama“. Fyrir hundrað árum og þar áður hafi hermaðurinn átt líf sitt undir vel tömdum og þjálfuðum hesti. Ekki hafi þýtt að hlaupa yfir kafla í þjálfuninni. Í dag ráði peningar ferðinni. Hestar séu drifnir í keppni löngu áður en þeir hafi aldur, þroska og þjálfun til. Þjálfarar og knapar, oftar en ekki að áeggjan gráðugra eigenda, þvingi hesta í falskan höfuðburð, sem hafi hættulegar afleiðingar fyrir hestana. Vegna þess að þá geti hesturinn ekki notað hálsinn sem þá jafnvægistöng sem náttúran ætlaði honum. Hann verði því að spenna og stífa löngu bakvöðvana til að halda á byrðinni og þar með sé öll hreyfing og fjaðurmagn farið úr bakinu.

Lendhryggjaliðir verða að vera frjálsir

Dr. Heuschmann segir að það sé ekki hlutverk löngu bakvöðvanna að halda á knapanum. Þeir eigi að vera slakir og frjálsir. Séu þeir yfirspenntir og stífir stytti hesturinn skref afturfótanna. Þeir verði þar af leiðandi of beinir og megnið af álaginu í niðurslaginu lendi á kjúkuliðnum. Algengasta örsök þess að keppnishestar falli úr leik séu kvíslbandabólgur.

Að mati dr. Heuschmanns er önnur algeng örsök fyrir því að hesturinn stífar (blockerar) bakið sú að hnakkurinn er hafður of aftarlega. Hann segir að engin byrði megi koma á langa bakvöðvann yfir lendhryggjaliðum, það sé afar mikilvæg hreyfiaflstöð fyrir hestinn. Oftar en ekki megi rekja taktgalla og helti til þess að hnakkurinn sé staðsettur of aftarlega, eða hann sé einfaldlega of langur fyrir viðkomandi hest.

Því skal þó bætt við að rangt þjálfaður hestur getur virst draghaltur í taumhring án hnakks, jafnvel eftir langa hvíld. Nánast um leið og hesturinn er mýldur eru fyrstu viðbrögð hans að leita í gamla farið, þar sem þjálfuninni var hætt. Á námskeiðinu sýndi dr. Heuschmann áhrifaríkt myndband af 6 vetra hrossi sem þrír dýralæknar höfðu úrskurðað með ólæknandi helti og sagt eigandanum að setja það í sláturhús. Eftir fimm skipti í taumhring hjá Heuschmann var hrossið orðið óhalt. Lykillinn var einfaldlega sá að fá hrossið til að lækka hálsinn og fá bakið til að fjaðra. Þar með var heltin úr sögunni.

Áþreifanleg dæmi

Í verklegum tíma í lok námskeiðsins sýndi dr. Heuschmann fram á fleiri áþreifanleg dæmi máli sýnu til stuðnings. Hestar sem valdir voru af handahófi af stjórnendum námskeiðsins sýndu greinileg viðbrögð, til hins betra og verra, eftir því hvar og hvernig hnakkurinn var staðsettur. Hross sem voru spennt og ójöfn á gangtegundum, ef ekki hölt (taumhölt) sýndu greinileg viðbrögð til batnaðar um leið og hnakkurinn var færður framar, eða ef sett var stopp undir fremri hluta hans (í þessu tilfelli úr handklæðum) þannig að aftasti hluti hnakksins (u.þ.b. 5-10 sentimetrar) lyftist frá lendhryggjaliðum.

Einnig gat dr. Heuschmann þess að hnakkar mættu heldur ekki vera of þröngir að framan vegna þess að það geti hindrað hreyfingar herðablaðsins. Miklar umræður spunnust í kjölfarðið um lengd og gerð hnakka og nauðsyn þess að skoða þá hluti betur. Dr. Heuscmann áréttaði þó sérstaklega að vandamálið væri mun oftar í hnakknum, fremur en hnakkurinn sjálfur. Það er að segja reiðmaðurinn!

„Leg mover vs. Backmover“

Dr. Heuschmann segir að þrátt fyrir að hestur sé með „blockerað“ bak vegna rangrar reiðmennsku geti hann eftir sem áður lyft framfótunum og þar með hrifið áhorfendur og dómara. Slíkur hestur sé hins vegar það sem gömlu meistararnir kölluðu „leg mover“ (hestur í vanlíðan með spennt og stíft bak) en ekki „back mover“ (sáttur hestur með fjaðrandi bak), sem ætti að vera hið eftirsótta takmark allra góðra reiðmanna.

„Vel taminn og þjálfaður hestur, sem fær nægan tíma til að styrkjast og ná jafnvægi undir knapa, endist betur og líður að sjálfssögðu miklu betur. Fyrir utan hvað það er miklu skemmtilegra að ríða á þannig hesti. Alveg yndisleg tilfinning. Stór heitblóðshestur er lungamjúkur á brokki ef hann er „backmover“. Það mun sennilega taka langan tíma að breyta ríkjandi viðhorfi. Peningar og auglýsingamennska eru sterkt afl. En ég er tilbúinn til að eyða ævinni í að berjast fyrir málstað hestsins,“ segir dr. Gerd Heuschmann.