Opið bréf til nýs ábyrgðarmanns hrossaræktarinnar

Til hamingju með starfið Elsa Albertsdóttir.

Ég ætla að vinda mér að efninu því fyrstu klukkutímarnir og dagarnir geta skipt sköpum í nýju starfi. Það er þá sem maður lætur hugann reika. Það er þá sem maður tekur ákvarðanir um það hvernig maður nálgast verkefnin. Hinn stóri titill „ábyrgðarmaður hrossaræktarinnar“ leynir engu um ábyrgð þess sem tekur að sér starfann og eiginlega krefst þess að sá aðili fari í gegnum alla þætti sem áhrif geta haft á gæði stofnsins. Ég tel því líklegt að þú sért einmitt að hugleiða núna.

Ég vil banka í öxlina á þér með eitt atriði af því að ég hef trú á að það skipti meginmáli, ég hef hugmyndir um fleiri atriði en látum þau liggja milli hluta núna:

Til þess að við getum vænst þess að tiltekinn þáttur/eiginleiki batni með tímanum í stofninum þurfum við að skilgreina hann og meta hann í kynbótadómum þannig að þeir ræktendur sem meta þennan þátt að verðleikum geti valið þau hross til kynbóta sem hafa hann sterkan.

Tökum dæmi: Ef við teljum eiginleikann skeið mikilvægan þá kvörðum við hann og metum hann.

Svo vill til að þetta er gert og viti menn á síðustu áratugum hefur vekurð eflst. Á þessu ári hafa 18 hross hlotið 9,5 fyrir skeið og fjöldinn allur 9. Það heyrði til undantekninga fyrir hálfri öld að hross hlytu slíka dóma. Við dómana fundust hross sem höfðu þennan eiginleika betri en önnur. Hrossaræktendur fengu sem sagt upplýsingar um það hvaða kynbótahross skeiðuðu best. Með þær upplýsingar í farteskinu hefur hrossaræktendum síðan tekist að efla stofninn að þessu leyti til mikilla muna á þessum örstutta tíma.

Værum við stödd þar sem við erum hvað skeiðgetu varðar ef við hefðum ekki dæmt skeiðið í gegnum tíðina? Við vitum það auðvitað ekki en ég held að það séu ekki mikla líkur á því. En þá er spurning; erum við tilbúin að taka áhættuna og hreinlega hætta að dæma skeið í dag og sjá hvað gerist? Er einhver tilbúinn til þess? Ert þú tilbúinn til þess Elsa? Að gambla, dæma bara tölt og brokk og sjá hvort skeiðið heldur ekki bara áfram að batna af sjálfu sér?

Ég býst við að þú munir segja nei. Að þú sem ábyrgðarmaður hrossaræktarinnar sért ekki tilbúin að gambla með skeiðið. Og þar værum við sammála.

Þetta er orðinn langur inngangur en hann er nauðsynlegur til að setja hluti í samhengi því það er til þáttur/eiginleiki sem er jafn mikilvægur og skeið, kannski mikilvægari, sem er ekkert metinn við kynbótadóma. Raunar er málið ennþá verra því haft er fyrir því við kynbótadóma, með mikilli fyrirhöfn, að ekki reyni á þáttinn, að niðurstaða dómsins sé helst örugglega óháð því hversu öflugur þessi þáttur er hjá hrossinu.

Hrossaræktendur hafa þess vegna ekki fengið upplýsingar um þennan þátt og því ekki getað hagað ræktunarstarfinu með tilliti til hans.

Eftir tuttugu og eittvað ár í þessum fasa er svo komið að mörgum hrossum er illa reitt nema með eyrnatappa og leiðara við sporið. Þessi mikilvægi þáttur er kjarkur. Kjarkur er reyndar bara einn af mörgum mikilvægum þáttum geðslagsins en án kjarks fer allt úr böndum. Hræddur hestur er hættulegur því viðbrögð hans eru ófyrirséð.