Riðið yfir Nautavað í Þjórsá

Hestamenn sem ferðast um landið þekkja það vel á eigin skinni að víða þarf að þvera ár, vötn eða læki til þess að komast leiðar sinnar. Stundum er það óhjákvæmilegt en nú á tímum, þegar nær öll fljót landsins hafa verið brúuð, ræður ævintýraþrá þeirra sem ferðast oftar för og vill fólk þá gjarnan reyna sig og hesta sína við náttúru Íslands.
Vötn og stórár voru á öldum áður oft á tíðum illur farartálmi ferðmanna hér á landi og hefði fólk oft viljað hafa um annan kost að velja og þá sérstaklega í haustrigningum og leysingum á vorin. Lengi var sá siður á hér á landi að menn signdu sig eða fóru með bæn áður en lagt var í hann yfir stórfljót. Til eru sagnir um það  að sum vöð hafi jafnvel verið vígð og leið fólki þá mun betur að ríða  þau.
Í vetrarhefti Hestsins okkar frá árinu 1963 er að finna frásögn Pálma rektors Hannessonar af því hvað þarf að hafa til þess að teljast góður vatnamaður, en það voru þeir kallaðir er þóttu góðir í því að ríða ár og vöð. Hann gefur m.a. heilræði sem hér á eftir fara;
„Hafðu aldrei harðspennta gjörð eða keðju, þegar þú ríður ár. Hafðu aldrei vettlinga á höndum. Haltu stillt við hestinn en þó eigi fast. Sittu þétt og örugglega í hnakknum, því allt  fum gerir hestinn kvíðinn og raskar jafnvægi hans. Beittu bóg í straum, ef mikill er. Hafðu tauminn í hægri hendi en haltu þeirri vinstri í faxið, svo þú losnir ekki við hestinn, þó þú hrökkvir af baki. Og að síðustu þetta: Vertu rólegur, hvað sem í kann að skerast, úr því út í er komið.“

Árni Ísleifsson bóndi í Þjórsárholti gjörþekkir Nautavað og hefur leiðbennt mörgum þar yfir. Ljósmynd: Gísli Guðjónsson

Nautavað

Nautavað í Þjórsá er eitt af þeim vöðum sem nokkuð algengt er að fólk ríði á ferðalögum sínum sunnanlands þegar fara á úr Rangárvallasýslu yfir í Árnessýslu eða öfugt. Sagan segir að vaðið beri nafn sitt af nauti sem slapp frá Skálholti og fór yfir Þjórsá á þessum stað. Þó svo að vaðið sé fremur auðvelt yfirferðar er þó best að ráðfæra sig við heimamenn sem þekkja til árinnar og vita hvenær hún er fær. Árni Ísleifsson bóndi í Þjórsárholti gjörþekkir vaðið og hefur leiðbeint mörgum þar yfir síðustu áratugina og aldrei hafa orðið alvarleg slys á mönnum eða dýrum. Í samtali við Eiðfaxa sagði hann að áin sé töluverð breytt frá því sem áður var með tilkomu virkjanna því nú sé rennslið mun jafnara en áður. Nautavað eru fjórir álar sem skiptast í þrjá breiða ála og einn stuttan en það fer eftir því hvað mikið er í ánni hversu mikið er í fjórða álnum. Vestasti állinn er breiðastur og grýttastur en hinir eru frekar sléttir í botninn. Því er mikilvægt að nægilega mikið sé í ánni til þess að minni líkur séu á því að hestar festi fætur í grjótinu og léttir þá straumurinn hestunum að lyfta fótum upp úr grjótinu. Þegar komið er yfir í Rangárvallasýslu er komið upp í landi Hellna í Landssveit. Fleiri þekkt vöð í Þjórsá eru Hagavað, Gaukshöfðavað og Sóleyjarhöfðavað en þau eru öll ofar í ánni en Nautavað. Einn sólríkan dag í sumar voru hestar settir á kerru og keyrt frá Selfossi að Þjórsárholti þar sem þeir Árni Ísleifsson og sonur hans Guðmundur Árnason tóku á móti reiðmönnum sem höfðu það að markmiði að ríða fram og til baka yfir Nautavað til þess að kynna sér það nánar og svala ævintýraþorstanum. Myndirnar eru teknar við það tilefni að undanskilinni einni sem tekinn var árið 2017 þegar ferðahópur með hrossarekstur reið yfir vaðið. Á öllum myndunum er riðið yfir breiðasta álinn sem næstur er Árnessýslu.

Úti í miðjum síðasta álnum þegar riðið er úr Rangárvallasýslu yfir í Árnessýslu. Þríhyrningur og Eyjafjallajökull í baksýn. Ljósmynd: Gísli Guðjónsson