Þúsund og ein þjóðleið

Þúsund og ein þjóðleið
Jónas Kristjánsson er höfundur einnar mestu þungavigtarbókar þessarar jólavertíðar. Í bókstaflegri merkingu. „Þúsund og ein þjóðleið“ er 3,5 kíló að þyngd. Hún verður því tæpast tekin með í ferðalög, þótt hún sé leiðarvísir fyrir þá sem á þau hyggja. Í bókinni eru kort með 20 metra hæðarlínum af yfir þúsund þjóðleiðum um heiðar, skörð og firnindi. Bókinni fylgir tölvudiskur, svo að fólk getur hlaðið leiðum inn í tölvur og staðsetningartæki. Í bókinni eru lýsingar leiðanna og ýmis fróðleikur um þær, einkum sagnfræðilegur. Þar er líka kennsla um búnað, nesti og öryggi í ferðum göngufólks og hestamanna. Það er Sögur útgáfa sem gefur bókina út.

Í 8. tölublaði Hestablaðsins 2010 birtist viðtal við Jónas, meðal annars um skráningu hans á reiðleiðum og gönguleiðum, Herforingjakortin gömlu, og hans eigin hestamennsku. Viðtalið og nokkrar hestatengdar greinar af vef Jónasar, www.jonas.is, fylgir hér með.
…….

Hestablaðið 8.tbl. 2010:

Reiðleiðakort Jónasar – Fjársjóður fyrir hestamenn

Ókeypis upplýsingar um reiðleiðir á vef Jónasar Kristjánssonar, ritstjóra, eru fjársjóður fyrir hestamenn. Þar er nú hægt að nálgast leiðarpunkta og ferilpunkta átta hundruð reiðleiða og reiðslóða vítt og breitt um landið. Flestar eru leiðirnar teiknaðar eftir kortum, en tvöhundruð eru nákvæmlega sýndar með GPS ferilpunktum.

JENS EINARSSON
[email protected]

Fyrir skömmu setti Jónas nýja útgáfu af reiðslóðakorti sínu á vef sinn www.jonas.is. Helsta viðbótin í nýju útgáfunni, fyrir utan fjölda nýrra reiðleiða, er að með tvö hundruð leiðum fylgir nú all ítarlegur texti, þar sem meðal annars eru raktar frásagnir úr Sturlungu og skýrt frá sérkennum viðkomandi svæða. Hægt er að hala slóðunum niður af www.jonas.is inn á eigin tölvu og þaðan yfir í GPS-tæki.

Í hestaferðum frá degi eitt
Jónas Kristjánsson ritstjóri byrjaði í hestamennsku fyrir 23 árum fyrir áeggjan Halldóru dóttur sinnar, sem þá var þrettán ára. Hann var þá á miðjum aldri. Dóttirin réri fljótlega á önnur áhugasvið en Jónas og kona hans, Kristín Halldórsdóttir, halda enn tryggð við hrossin. Og meira en það. Frá degi eitt, ef svo má segja, hafa þau farið í hestaferðir á hverju sumri, allt upp í þrjár vikur í senn. Þau hafa riðið flestar, ef ekki allar, þekktar og vinsælar leiðir um uppsveitir og hálendi landsins. Af átta hundruð leiðum sem skráðar eru á vef Jónasar hefur hann sjálfur riðið um um eitt hundrað og fimmtíu. Sumar leiðirnar margoft.
Ég hef aldrei lært neitt í sambandi við reiðmennsku eða hrossarækt og kann ekki neitt,“ segir Jónas. „En ég var í sveit í Skagafirði þegar ég var krakki og reið talsvert út á vinnuhestum sem þar voru. Reið berbakt. Ég hafði því ágætt jafnvægi á hesti þegar ég byrjaði í hestamennsku á miðjum aldri. Frá degi eitt hafa hestaferðir verið sérgrein hjá mér. Mér líður hvergi betur en á fjöllum.
Ég hef lítið ferðast um hálendið á annan hátt en á hestum. Kannski er það bara tilviljun hvaða kost menn velja; þeir sem hafa þessa fjallaþrá í sér. Aðalatriðið er að virða landið og hafa umburðarlyndi gangvart þeim sem kjósa að ferðast á annan hátt en maður sjálfur,“ segir Jónas sem er ósáttur við göngufasista, sem hann kallar svo, sem vilja ryðja öðrum til hliðar. Sjá má pistla um það af www.jonas.is hér til hliðar.

Hestaskór úr plasti
Fyrstu ferðirnar voru stuttar, á Þingvöll og fleiri staði í nágrenni Reykjavíkur, dagleið eða tvær. Í framhaldi af því ferðuðumst við með Íshestum og Eldhestum, sem halda úti skipulögðum lengri ferðum um uppsveitir landsins og hálendið. Síðan fórum við að ferðast með hestamannafélaginu Fáki og fleiri aðilum.
Ég kann ekki að járna hest. Áður en ég fór í fyrstu ferðina á Þingvöll keypti ég hestaskó úr plasti eða einhverju slíku efni. Hjá Ásgeiri í Hestamanninum. Þeir eru til þess að nota í neyðartilfellum. Þeir komu sér vel, vegna þess að einn hesturinn reif undan sér skeifu á miðri leið og ég gat sett plastskóinn á hófinn,“ segir Jónas og brosir að minningunni um fyrstu árin í hestamennskunni. „Ég á skóinn ennþá!“ bætir hann við og er greinilega skemmt.

Góðir ferðafélagar
Ég hef kynnst mörgum góðum ferðafélögum á þessum tuttugu og þremur árum sem við höfum ferðast á hestum. Mest Bjarna Eiríki Sigurðssyni sem var fararstjóri hjá Eldhestum. Hann er náttúrubarn og frábær ferðamaður. Líka Reyni Aðalsteinssyni, Einari Bollasyni, Frímanni Frímannssyni. Og síðast en ekki síst ferðafélögum mínum í Fáki. Ég hef farið margar ferðir með Fáksfélögum og var fararstjóri félagsins í nokkur ár. Þar voru margir góðir fararstjórar, eins og Þormar Ingimarsson, Valdimar Jónsson í Íslofti og Þórður H. Ólafsson og fleiri.
Ég hef lært mikið af ferðafélögum mínum og hef nýtt mér það eftir að ég fór að ferðast meira á eigin spýtur. Þegar ég var ritstjóri á Eiðfaxa tók ég viðtöl við fjölmarga ferðamenn. Þar komu fram mörg atriði, stór og smá, sem skipta máli í hestaferðum. Gott lesefni fyrir þá sem hyggja á hestaferðir. Það er kúnst að ferðast á hestum. Maður lærir hana ekki á einum degi.“

Ferðahestar og sýningahestar
Jónas skrifar af og til um hesta á vef sinn og þá pistla má finna á www.jonas.is undir HESTAR. Þar hefur hann meðal annars strítt hrossaræktendum og knöpum með athugasemdum sem mörgum finnst vera út úr kú en hafa þó sannleiksgildi þegar grannt er skoðað. Jónas glottir þegar pistlarnir berast í tal. Hann segist alls ekki hafa neitt á móti þeim sem kjósi sýningahestinn. Hann sé þó fyrst og fremst hestaferðamaður og meti hross út frá þeim sjónarhóli.
Í hestaferðum gilda allt önnur atriði en í keppni. Þar skiptir mestu máli að hesturinn sé mjúkur og úthaldsgóður. Hast brokk er náttúrulega ekki ríðandi. Þótt mörgum kunni að finnast það flott að horfa á. Skeiðlull getur verið þolanlegt ef það er mjúkt. Kastgengir lullarar eru hins vegar ólíðandi. Flestir vilja ríða á mjúku og greiðu tölti. En töltið er erfið gangtegund fyrir marga hesta, og meðal annars þess vegna þurfa menn að hvíla þau og hafa nokkur hross til skiptanna í lengri ferðum. Svo er ein gangtegund ferðahesta að týnast, valhoppið.
Ég á einn hest sem hefur reynst okkur mjög vel. Hann lætur illa að stjórn, fer um á roku. En hann er mjög duglegur og það er gott að sitja á honum. Hann hefur lítið lagast með árunum. Til að byrja með vildi hann ráða öllu, bæði stefnunni og hraðanum. Nú orðið fæ ég að ráða stefnunni en hann vill ennþá ráða hraðanum. Þetta er fínt samkomulag. En svona hestur myndi augljóslega ekki henta í sýningar,“ segir Jónas og hefur greinilega gaman að umræðuefninu.“

GPS er góður ferðafélagi
Jónas fullyrðir að hann sé í raun ekki tæknimaður. Hann hefur þó mikið dálæti á tækjum sem auðvelda skipulag og spara tíma. Þar á meðal eru tölvur og GPS tæki.
Kosturinn við að fara í skipulagðar ferðir hjá fyrirtækjum eins og Eldhestum og Íshestum er að maður þarf ekki að hugsa. Maður fylgir bara hópnum og gerir eins og manni er sagt. Maður má koma með eigin hesta og fær síðan hesta hjá fyrirtækinu ef manns eigin nægja ekki. Þegar maður ferðast á eigin vegum, eða er fararstjóri, þá gegnir öðru máli. Þá þarf maður að rata leiðina og vita hvar maður er staddur.
Löngu eftir að ég byrjaði að ferðast á hestum fékk ég mér GPS staðsetningartæki. Sem er þarfaþing fyrir alla sem ferðast, hvort sem það er á hestum, gangandi, eða á einhvern annan máta. Nema menn séu eins og Frímann Frímannsson á Akureyri,  sem rataði allar leiðir í svarta þoku. Nýjustu GPS tækin eru með rafhlöðu sem dugar einn til tvo sólarhringa. Með tækinu fylgir stafrænt kort af Íslandi. Síðan geta menn hlaðið inn ferlum (GPS punktum), til dæmis af www.jonas.is, af þeirri leið, eða leiðum, sem fyrirhuguð er.
GPS tækið hefur það fram yfir kort, sem þú ferðast með í vasanum, að það segir þér nákvæmlega hvar þú ert og hverjar áttirnar eru. Munar í mesta lagi tíu metrum. Þess vegna mikið öryggi að því. Það skráir líka leiðina sem þú ferð og þú getur geymt hana. Safnað ferlum. Það er engin fyrirhöfn að vera með svona tæki. Það er á stærð við farsíma. Þú kveikir á því á morgnana og þarft síðan ekkert að fylgjast með því, nema ef þú vilt vita hvar þú ert staddur í þokunni og hvert þú átt að fara.“

Reiðleiðakort, leiðarlýsingar og sagnfræði
Eftir að ég fékk mér GPS tæki byrjaði ég strax að safna ferlum á þeim leiðum sem ég fór, ásamt því að skrá inn ferla eftir kortum. Mest hef ég notast við hin svokölluðu Herforingjaráðskort, sem voru frábærlega teiknuð af danska sjóhernum fyrir daga bílsins á Íslandi. Á árunum 1900 – 1910. Þar eru skráðar reiðleiðir í ýmsum gæðaflokkum. Reiðleiðakort mitt er því sambland af eigin reynslu og eldri upplýsingum. Þessir ferlar eru allir í nýjustu útgáfu af reiðleiðakorti mínu á www.jonas.is. Alls átta hundruð leiðir. Tvö hundruð leiðir eru með lengri texta. Annars vegar sögulegum texta, til dæmis úr Sturlungu, og hins vegar lýsingum á sérkennum og staðháttum viðkomandi svæða. Sá texti fer ekki í GPS tækið. Þú þarft að prenta hann út og hafa hann meðferðis. Kortin og slóðirnar eru kjarninn, eru í tækinu, en textinn er meðlæti.“

Ekki hættur
Í þriðju útgáfu af Reiðleiðakorti mínu, sem ég er að vinna að núna, verða leiðalýsingar og ferlar sem ég er að vinna upp úr Árbókum Ferðafélags Íslands frá 1928 – 2010. Ýmsir mætir menn hafa ferðast á hestum um landið og skráð leiðarlýsingar í Árbækurnar. Landfræðilegar og fagurfræðilegar. Til dæmis Pálmi Hannesson rektor og Steinþór Sigurðsson jarðfræðingur. Svo eru til fleiri upplýsingar um fornar reiðleiðir, til dæmis í annálum presta frá fyrri öldum,“ segir Jónas.
Því má skjóta inn að aðeins eru til tvö íslensk reiðleiðakort á stafrænu formi sem hægt er að hlaða niður af vefnum. Reiðleiðakort Jónasar er annað og er verulega yfirgripsmikið. Spannar allt landið. Hitt er reiðleiðakort á vef hestamannafélagsins Glaðs í Dalasýslu, sem er með reiðleiðum og ferlum í Dölunum.

Hrossin eru hluti af náttúru Íslands
Jónas hefur vakið athygli á því á vefsíðu sinni að ýmsir, til dæmis sumir landverðir og aðrir náttúrverndarsinnar, vilja loka gömlum þjóðleiðum og reiðleiðum. Telja að hófaför spilli náttúru og skemmi gróður. Jónas segir á móti að hestar séu partur af íslenskri náttúru eins og kindur, hreindýr og tófur. Eðlilegt sé að spor eftir hesta sjáist vítt og breitt um landið.
Ég gleðst alltaf þegar ég sé hófför, bæði gömul og ný. Ferðahross hafa ekki skemmt landið í þau ellefu hundruð ár sem landið hefur verið byggt. Þau fylgja yfirleitt slóðum í rekstri og það er löngu liðin tíð að ferðahrossum sé beitt. Í öllum fjallaskálum er selt hey. Ferðahross lifa á heyi en ekki nýgræðingi. Auðvitað er aldrei hægt að fyrirbyggja alveg að hross fari út af slóða. En í þau rúmu tuttugu ár sem ég hef ferðast á hestum um landið hefur það ekki látið á sjá af völdum ferðahrossa. Umgengni þeirra sem ferðast um landið á hestum er yfirleitt góð. Hestaferða fyrirtækin leggja mikið upp úr góðri umgengni og eru á varðbergi.“

Vilja banna hesta í Vonarskarði
Það liggur fyrir tillaga frá þjóðgarðssinnum um að banna umferð hesta um Vonarskarð. Engin rök fylgja tillögunni. Ég hef þegar gert skriflega athugasemd við hana. Íslendingar hafa riðið á hestum um Vonarskarð frá landnámsöld. Um skarðið liggur Bárðargata, sem er 250 kílómetra löng og er nefnd eftir Bárði Bjarnasyni, sem nam land norður í Bárðardal en flutti um skarðið suður í Fljótshverfi. Á Íslandskorti Björns Gunnlaugssonar frá 1849 er sýnd þjóðleið um skarðið.
Um landið liggja hundruð fornra reiðgatna. Langflestar eru þær búnar til af járnuðum hestum, sem klappa steininn. Skeifnaskorur í steini sjást til dæmis á Hellisheiði, þar sem raflínan liggur yfir veginn. Margar fornar leiðir eru vel varðaðar og sumar vörður hafa verið lagaðar, svo sem á Sprengisandsleið á Gnúpverjaafrétti. Vörður Biskupaleiðar í Ódáðahrauni þarf að laga. Við þurfum að halda við þessum fornum reiðleiðum, endurreisa hrundar vörður og ríða leiðirnir. Annars gleymast þær og týnast. Vatnajökulsþjóðgarður ætti frekar að ráða mig til að ríða Vonarskarð en að banna mér það,“ segir Jónas.

Ódýr lausn um sátt
Ég er með tillögu að ódýrri lausn fyrir þá sem stjórna vernduðum landssvæðum, til dæmis að Fjallabaki og Vatnajökulsþjóðgarði. Hún er sú að sett verði upp gerði með um það bil tíu kílómetra millibili. Gerðin er hægt að staðsetja á melum eða sandi. Þá yrði áning hesta á þröngu svæði. Best væri auðvitað að lækur rynni í gegn. Ég er að tala um fjóra veglega og trausta staura á hverjum stað, enga girðingu. Flestir sem ferðast með laus hross í dag eru með svokallaðar kastlínur meðferðis. Þetta eru línur sem smiðir nota og er hægt að draga út af hjóli, sem er í boxi sem þú getur stungið í vasann.  Slíkum línum er hægt að slá á staurana fjóra og taka þær síðan með sér brott. Fjórir staurar og vinna á traktor kosta bara 15.000 krónur.
Þetta er mál sem Landssamband hestamannafélaga ætti að beita sér í. Ég tel að með þessari ódýru lausn mætti ná sátt milli þeirra sem vilja friða landið og þeirra sem vilja ferðast um það.“

Í góðri sambúð við bændur
Langflestar reiðleiðir landsins eru opnar,“ segir Jónas þegar spurt er um hvort margar leiðir hafi verið lokaðar. „Aðeins Kóngsvegurinn eru lokaður að hluta í Bláskógabyggð. Þar sem girt hefur verið fyrir reiðleiðir hafa verið sett hlið. Nema í Heiðmörk þar sem voru settar prílur á girðingarnar,“ segir Jónas og glottir ísmeygilega. „Samkvæmt Járnsíðu, sem eru lög frá 13. öld að mig minnir, er alveg skýrt að ferðalangar á hestum mega fara um allt. Rétturinn til að ferðast um landið er æðri réttinum að eiga það. Það má ekki loka reiðleiðum, en eigendur lands geta skilyrt umferðina. Til dæmis krafist þess að menn reki ekki hross, heldur teymi. Náttúruverndarlögin nýju frá 1999 byggja á Járnsíðu og staðfesta umgengnisrétt ferðafólks.
Mín reynsla er sú að sambúð hestaferðalanga við bændur er oftast góð. Þeir eru í flestum tilfellum umburðarlyndir og virða lögin. Þeir sem eru til vandræða eru fyrirtæki og ríkir einstaklingar úr þéttbýlinu sem kaupa eignir úti á landi og girða þær af. Þá þarf að taka upp klippurnar.“
……..

Af www.jonas.is:

Reiðleiðir og gönguleiðir og GPS
GPS-punkta má ekki nota í blindni, þeir eru aðeins til leiðbeiningar. Það gildir bæði um leiðarpunkta og ferilpunkta. Flestar LEIÐIR í þessu safni [Reiðleiðir á www.jonas.is] eru teknar af kortum, sumum mjög gömlum. Þær eru ekki sannreyndar. Þær geta verið ófærar. Ef til vill hafa sumar alltaf verið of brattar fyrir hesta. Sumum hefur verið spillt með girðingum, skurðum eða af tímans tönn, til dæmis týnst í mýrum.
Flestir FERLAR í þessu safni eru mældir í ferðum mínum eða annarra. Þá má ekki taka bókstaflega, vöð breytast, girðingar og skurðir koma og jafnvel fara. Í öllum tilvikum þurfa ferðamenn að meta aðstæður á staðnum, ekki treysta punktum.
Allir bera ábyrgð á eigin ferðum og geta ekki vísað henni á aðra, sem reyna að leiðbeina þeim með útgáfu leiðarpunkta og ferilpunkta af þessu tagi. Ég vænti athugasemda frá notendum. Vinsamlega hafið samband í tölvupósti við [email protected]. Ég reyni að koma þeim á framfæri í lýsingum á leiðum og ferlum. Best væri að fá nýja ferla senda sem viðhengi í tölvupósti.

….

Fleira hestatengt af www.jonas.is:

19.07.2010
 Sturlunga á reiðkorti 
Ný útgáfa af reiðslóðakorti mínu er komin á netið, www.jonas.is. Fjölgað hefur slóðunum, þær eru orðnar yfir 800. Færri eru gróft teiknaðar eftir kortum og fleiri nákvæmlega sýndar eftir ferilpunktum GPS-tækja. Helzta viðbótin er þó sú, að 200 slóðum er nákvæmlega lýst í texta. Til dæmis eru raktar frásagnir úr Sturlugu og skýrt frá sérkennum svæðisins. Mesti kostur safnsins er, að menn hlaða slóðunum inn í sína eigin tölvu og þaðan yfir í eigið GPS-tæki. Aðgangur að reiðslóðakortinu er ókeypis. Notendur mega senda mér hlýjar hugsanir. Muna samt, að engin tækni kemur í stað fyrirhyggju.

18.07.2010 
Nær væri að borga þeim 
Hef nokkrum sinnum riðið Fjallabak meira eða minna eftir bílveginum. Gaman er að fylgjast með rútuferðamönnum. Þeir stoppa lítið, varla við Ljótapoll eða Kirkjufell til að meðtaka einstæða náttúru. Öðru máli gegnir, þegar þeir mæta hestaferðahópi. Þá er bílstjórinn látinn stoppa og farþegar flykkjast út Þeir ljósmynda hestaferðahópinn í bak og fyrir og eru yfir sig hrifnir. Hestar eru nefnilega stóra málið í íslenzkri náttúru. Nefndir, sem fjalla um þjóðgarða, ættu ekki að amast við hestaferðahópum eða banna þeim för. Nær væri að borga þeim fyrir að vera til sýnis með náttúruna sem bakgrunn.

03.08.2010 
Fetað í fótspor hreindýra 
Sumum þjóðgarðsvörðum og náttúruunnendum er uppsigað við hesta. Jóna Guðný Eyjólfsdóttir í Snæfellsskála er einn þeirra. Kvartar yfir gróðurskemndum af völdum hesta. Getur hún ekki beðið hestana um að feta í fótspor hreindýra, svo að allt verði með sóma? Hestar eru partur af náttúrunni eins og kýr og kindur, hreindýr og tófur. Eðlilegt er, að spor eftir hesta sjáist vítt um landið og jafnvel kúkur eftir þá. Aðrir hafa kvartað yfir hestaslóðum, til dæmis Sigurður Sigurðarson bloggari. Því miður er ekki nóg af slíkum slóðum, sem gefa náttúrunni sagnfræði. Ég gleðst alltaf, þegar ég kem auga á hófför.

29.05.2010
 Löng ferð um Bárðargötu 
Bárður Bjarnason nam Bárðardal og bjó að Lundarbrekku. Fann, að sunnanáttir voru hlýrri og þurrari en norðanáttir. Því ætlaði hann, að betri lönd væru sunnanlands. Sendi syni sína suður á góunni til að athuga þetta betur. Þeir fundu ýmsan gróður í Vonarskarði á þessum kalda árstíma. Þarnæsta vor að loknum undirbúningi lét hann hvert húsdýra sinna bera byrðar suður yfir og nam allt Fljótshverfi og byggði bæ að Gnúpum. Hét hann síðan Gnúpa-Bárður. Bárðargata er 250 km löng og liggur hæst í 1000 metra hæð. Á henni eru fimm stórfljót, Skjálfandafljót, Kaldakvísl, Tungnaá, Skaftá og Hverfisfljót.

25.05.2010 
Ellefu alda reiðleið bönnuð 
Íslendingar hafa riðið hestum um Vonarskarð frá landnámsöld. Á korti Björns Gunnlaugssonar frá 1849 er sýnd þjóðleið um skarðið. Nú liggur fyrir tillaga um að banna umferð hesta um skarðið. Engin rök fylgja tillögunni, enda eru hestar ekki vélknúin ökutæki. Miklu nær er fyrir þjóðgarðssinna að hvetja til umferðar hesta. Hún getur orðið til að varðveita mikilvægar fornminjar, sem felast í hófförum, kindagötum og reiðslóðum. Sjálfur var ég hvattur til að ríða með hestaflokk um einstigi í Snæfellsjökuls-þjóðgarði. Til að lífga við slóð, sem var að hverfa. Reiðbann í Vonarskarði er vanhugsuð regla.

24.05.2010
 Fornar leiðir týnast 
Í fyrra reið ég Kirkjustíg milli Keldna á Rangárvöllum og Heklubæja. Partur forna hringvegarins um landið. Frá Keldum var þjóðleið um Kirkjustíg, yfir Ytri-Rangá á Dýjafitjarvaði, áfram Nautavað á Þjórsá. Svo yfir Stóru-Laxá á Sólheimavaði, yfir Hvítá á Kópsvatnseyravaði, um Hólmavað á Tungufljóti að Skálholti. Kirkjustígur er að hverfa vegna of lítillar hestaumferðar. Sama gerist víðar. Reiðleiðir hverfa í Snæfellsjökuls-þjóðgarði. Í þjóðgarðinum við Jökulsá er reynt að varðveita þjóðleið með því að merkja hana. En nú á að banna reið um Vonarskarð. Hvílík afneitun ellefu alda sögu!

25.05.2010
 Grillirahryggur og Hallaragötur 
Það er ekki hlutverk náttúruverndarsinna að hata sagnfræðina, að slá striki yfir ellefu alda sögu þjóðarinnar. Fornar reiðleiðir eru lifandi þáttur sögunnar. Við þurfum að halda við fornum reiðleiðum, reisa hrundar vörður og halda áfram að ríða Vonarskarð. Vatnajökulsþjóðgarður ætti frekar að ráða mig til að ríða Vonarskarð en að banna mér það. Annars endar þessi vitleysa með því að við vitum ekkert lengur um Sölvamanagötur og Síldarmannagötur. Um Grillirahrygg og Hallaragötur, um Gullveginn og Kóngsveginn. Hestaskeifur henta betur en góritex-skór til að halda við þessum aldagömlu fornminjum.

24.05.2010 
Kakali flúði suður Sand 
Árið 1242 kom Þórður kakali út í Eyjafirði. Reið skjótt um Vaðlaheiði og suður Bleiksmýrardal á flótta undan Kolbeini unga. Fór suður Sprengisand að leita liðveizlu hjá Hálfdáni á Keldum. Samkvæmt korti Björns Gunnlaugssonar frá 1849 lá leiðin vestan Fjórðungsvatns. Síðan yfir Þjórsá við Arnarfell eða Sóleyjarhöfða og áfram suður Gnúpverjaafrétt. Þessa leið hef ég riðið og er hún ein löng dagleið á sandi milli grasa í Bleiksmýrardal og Arnarfelli. Þórður hafði kunnugan leiðsögumann og virtist ferðin ekki einsdæmi. Þá riðu grjótkastarar höfðingjanna hundruðum saman um fjöll og firnindi og fúafen.

20.05.2010 
Fornar götur í Þingvallasveit 
Ég er í vandræðum með að finna fornar götur suður úr Þingvallasveit, þekktar úr Sturlungu. Hefur einhver hestamaður eða göngumaður farið þessar leiðir: Prestastíg milli Víðivalla við Ármannsfell og eyðibýlisins Hrafnabjarga. Prestagötur frá Hrafnabjörgum suður yfir hálsinn til Beitivalla við Laugarvatnshelli. Götuna frá Hrafnabjörgum suður til Gjábakka. Loks götuna frá Gjábakka suður með Lyngdalsheiði vestanverðri og austan við Búrfell um Búrfellsgötur að Klausturhólum. Annar vandi úr Sturlungu. Hefur einhver riðið Ámótsvað á Hvítá í Borgarfirði, þar sem Reykjadalsá rennur í hana?

13.05.2010
 Slöðruðu biskupi til lands 
Árið 1253 þurfti að koma Heinreki biskup yfir Hvítá í Borgarfirði frá sáttafundi með Vestlendingum. Sturlunga segir: „Á sína hlið reið hvor, Jón járnbúkur og Böðvar úr Bæ. Reið Jón við strauminum, en Böðvar forstreymis. Egill og Eiríkur birkibeinn riðu fyrir vaðið. Áin tók í síðuna. Þá snaraði biskup af baki og fékk hann eigi uppi setið öðruvísi en þeir héldu honum á baki og slöðraði svo til lands, en af baki rak Indriða af Rauðsgili og Sigurð úr Kálfanesi og varð þeim borgið. Biskup mælti, er hann kom af ánni, að hann mundi aldrei á jafnófært vatn ríða síðan.“ Samgöngur á Sturlungaöld.

17.04.2010
 Skeifur klappa steininn 
Um landið liggja hundruð fornra reiðgatna. Sjálfur hef ég kortlagt um 800 götur með GPS og eru þær sýnilegar á heimasíðu minni. Langflestar eru þær búnar til af járnuðum hestum, sem klappa steininn. Fólk á mjúkum skóm býr ekki til slóðir af sama krafti. Til dæmis ekki þeir, sem amast við fornum reiðgötum í landslaginu og kalla náttúruspjöll. Skeifnaskorur í steini sjást til dæmis á Hellisheiði, þar sem raflínan liggur yfir veginn. Margar fornar leiðir eru vel varðaðar og sumar vörður hafa verið lagaðar, svo sem á Sprengisandsleið á Gnúpverjaafrétt. Sama þyrfti að gera á Biskupaleið yfir Ódáðahraun.

11.04.2010 
Hraðbrautir fyrri alda 
Á Kjalvegi sunnan Þjófadala sjást reiðgötur liðinna tíma. Ellefu götur hlið við hlið. Líklega notaðar af tólfhundruð manna flokki Gissurar á leið norður í Örlygsstaðabardaga. Á Sprengisandsvegi á Gnúpverjaafrétti sjást svipaðar reiðgötur liðinna alda. Átta götur hlið við hlið. Eftir þeim flúði Þórður kakali skjótt milli landshluta. Þessir tveir vegir voru hraðbrautir fyrri alda. Sýnilegu göturnar eru í þurru landi og hafa ekki orðið til í samspili við vatnsveður. Um daginn amaðist Sigurður Sigurðarson umhverfis-bloggari við þeim. Ég er honum hjartanlega ósammála. Þetta eru lifandi fornminjar.

08.05.2010
 Vosbúð og hrakningar höfðingja 
Höfðingjar Sturlungaaldar vildu gjarna drepa hver annan og meiða smámenni. Í því skyni böðluðust þeir með fjölmenna flokka milli héraða. Höfðu af þessu vosbúð á erfiðum vöðum. Ámótsvað og Hábrekknavað voru örnefni á borð við Hlemm og Kringlu. Líka höfðu þeir af þessu hrakninga í hríðum á heiðum. Þar voru vinsælir fundarstaðir Hallbjarnarvörður á Kaldadal og Hvinverjadalur á Kili. Eins vinsælir og Þjóðmenningarhúsið í dag. Í stað þess að una glaðir við sitt í Snorralaugum þess tíma, glímdu þeir sér til hita á Tvídægru til að frjósa ekki úti í desemberhörkum. En hafa höfðingjarnir ekki bara lagazt?

23.03.2010 
Hestum og fossum fækkar 
Fyrir nokkrum árum var völlur á okkur Kristínu. Fórum milli landshluta með níu ferðatrukka til reiðar. Eins vel hestuð og Gengis Khan. En ævi hests er ekki nema þriðjungur af ævi manns. Hestarnir eltust hraðar en við. Þrír eru þegar fallnir í hárri elli og fjórir ferðahestar dunda sér á elliheimili á Kaldbak. Eigum nú bara sex ferðahesta á járnum og erum farin að skipuleggja krúttlegar fúsk-ferðir eins og þeir kotungar, sem við erum í raun. Í sumar verður bara farið um afréttir hér í Gull-Hreppunum. Kveðjum fossa á Þjórsá, sem líklega fara undir vatn. Hestum og fossum fækkar, heimur versnandi fer.

13.03.2010 
Honum er aldrei ofgert 
Ferðahestar verða til með þjálfun. Þeir hlaupa 30-60 kílómetra á dag, þar af að minnsta kosti 10 kílómetra undir manni. Oft á erfiðum gangi, tölti, sem þeim er ekki eiginlegt. Ferðahestur vill samt alltaf meira. Hann er hress að kvöldi sem morgni. Það stafar af, að honum hefur aldrei verið ofgert. Hægt er að taka fjögurra vetra hest og byrja að láta hann taka þátt í ferðum. Ef áreynslan er hverju sinni í hófi, þroskast hesturinn á nokkrum sumrum að þoli og þreki. Hestur, sem þannig er þjálfaður, finnur, að hann ræður við öll verkefni. Verður glaður og frískur. Ókvíðinn hestur er ferðagæðingur.