Úr áhugamennsku í fagstétt?

Nokkrar umræður hafa skapast um stöðu dómaramála hérlendis nú síðsumars og sýnist sitt hverjum enda snertir umræðan á viðkvæma bletti er varða bæði hæfni einstaklinganna sem í dómarasætunum sitja, kunnáttu gagnrýnenda og margumtöluð menntamál dómaranna.

Til að mynda voru skiptar skoðanir um dómgæslu á Suðurlandsmóti Geysis í ágúst sl., þar sem dæmi voru um að knapar afskráðu sig vegna óánægju með dóma. „Þar kvörtuðu keppendur yfir því að sterkar gangtegundir og vel heppnaðar sýningar þeirra fengju ekki það sem þær stæðu undir. Þegar grúskað er í tölum frá því móti virðast að minnsta kosti nokkrir dómarar þar hafa verið frekar miðlægir. Áberandi er hve mörg atriði sýninga fá á bilinu 5.5-6.5 í forkeppni, sem leiðir til þess að flestir keppendur koma svipað út í tölum, þrátt fyrir mikla fjölbreytni sem blasti við í brautinni. Hvers vegna þetta varð svona áberandi þarna er erfitt að segja en hins vegar er mikilvægt að ræða það og átta sig á því. Var það óöryggi dómara? Reynsluleysi? Eða stóðu sýningarnar bara ekki undir hærri tölum?“ skrifar Ólafur Árnason, íþróttadómari, í grein sinni „Heita sætið – Störf dómara.“

Olil Amble, tamningakona og reiðkennari, sem hefur áralanga reynslu af keppnisþátttöku, skrifar athygliverða grein á heimasíðu Gangmyllunnar þar sem hún lýsir yfir vonbrigðum sínum með dómgæslu á íþróttamóti Harðar og Dreyra sem einnig var haldið í ágúst. „Held að það sé löngu orðið timabært að  stokka upp í dómaramálunum, hugsa það öðruvisi og er ég með ýmsar hugmyndir sem vert er að skoða.  Þangað til verður maður bara að reyna að sniðganga ákveðna dómara, vegna þess að þegar hestum er gefið í sífellu rangar einkunnir, getur ekki verið lengur um mistök að ræða, heldur vanþekkingu eða í versta falli eitthvað persónulegt og það eru alls ekki allir sem eru tilbúnir til að leggja margra ára þjálfun undir svona vinnubrögð,  alla vega ekki ég,“ segir hún meðal annars í grein sinni sem lesa má í fullri lengd hér.

Af orðum þessarra tveggja dómbæru einstaklinga má ráða þörf er á breytingum svo ekki skapist stærri gjá á milli keppenda, sem nú hugsa sér að sniðganga mót vegna dóma, og dómara, sem virðast farnir að gefa miðlægari tölur vegna óöryggis.  

Dómarar standa að jafnaði sjálfir undir nær öllum kostnaði við menntun og störf sín og má því leiða að því líkum að þessi áhugastétt eigi erfitt með að þróast í samræmi við þróun reiðmennskunnar og keppninnar.  „Það verður að viðurkennast að menntun áhugafólks, sem fær litla umbun fyrir sína vinnu, verður alltaf erfið í framkvæmd vegna þess að menntun fagmanna kostar einfaldlega fé. Fólk sem hefur lítil tök á að ná útlögðum kostnaði menntunar sinnar til baka leggur þetta ekki á sig nema í fá ár. Það þarf að vera stöðug viðhaldsmenntun hjá dómurum. Hún kostar bæði tíma og peninga og ég hef ekki lausn á því hvar á að sækja það fé. Á meðan níutíu prósent af því er sótt í vasa dómaranna sjálfra, verður þetta allt saman mjög erfitt,“ sagði Einar Ragnarsson, yfirdómari Heimsmeistaramóts, þegar hann var inntur eftir stöðu í menntamálum dómara á nýafstöðnu Heimsmeistaramóti.

Sagði hann að menntamál dómara standi í raun á brauðfótum og sá hann ekki lausnir í sjónmáli, nema að til þess komi að stéttin yrði gerð að fagstétt. „Engin þjóð, nema Þjóðverjar, er tilbúin til að gera kröfur um bakgrunn og leggja eitthvað í áframhaldandi menntun dómara. FEIF er vanefnum búin og hefur ekki úr neinu fé að spila í þessum málaflokki. Þetta er jú áhugamennska og á meðan svo er breytast menntamál afar hægt. Erfitt er, og verður, að lyfta þeim upp, þótt við séum alltaf að reyna okkar besta,“ sagði Einar Ragnarsson einnig í viðtali sem, eins og grein Ólafs, má nálgast í nýjasta tölublaði Eiðfaxa.

Í ljósi þeirra miklu þróunnar sem orðið hefur á reiðmennsku síðan faggrundvöllur hennar var styrktur með tilkomu viðurkenndrar menntunar má, enn og aftur, vekja upp spurningar um hvort ekki sé orðið tímabært að efla menntun dómara innan menntakerfisins.