Vangaveltur í miðri viku

6. október 2010
Fréttir

Íslenski hesturinn hefur verið einangraður á Íslandi í 1000 ár, án nokkurra teljandi utanaðkomandi áhrifa,..

enda smitleiðir langar fyrr á tímum. Nú er þó svo komið að ferðamenn, hestamenn, tamningamenn og reiðkennarar eru á stöðugum ferðalögum milli landa, fara jafnvel mánaðarlega til útlanda, kenna þar í nokkra daga og koma svo heim aftur.
Þetta er allt gott og blessað ef vel er gætt að sóttvörnum. En því miður er það ekki þannig, þrátt fyrir skýra lagasetningu um sóttvarnir er landið gal opið fyrir smitleiðum.
Á formannafundi hestamannafélaganna sem haldinn var í vor var okkur sagt, að af öllum þeim pestum sem herja á erlenda hestastofna sé sú padda sem valdið hefur usla hér á Íslandi í vor og sumar sennilega ein sú skásta. Hún náði samt að lama allt hestastarf í landinu í marga mánuði. Sumir af þessum sjúkdómum eru það öflugir að þeir gætu stráfellt hestastofninn á skömmum tíma.
Það eru margar bráðdrepandi pestir erlendis sem hestar eru bólusettir fyrir, en hestar á hér á landi ekki, það er bannað þar sem bakteríur eru fluttar inn með bóluefninu. Þess vegna er það opinber stefna að bólusetja ekki hesta á Íslandi, en reyna að halda landinu algjörlega sjúkdómsfríu með sóttvörnum. Þetta er auðvitað mjög góður ásetningu, hefur dugað í 1000 ár og er frábært fyrir okkur að vera laus við sífeldar sýkingar og kostnað við bólusetningar, en við verðum að átta okkur á því að það eru aðeins tveir valkostir í stöðunni.
1.   Plan A. Að halda landinu sjúkdómsfríu með öflugum einangrunaraðgerðum.
2.   Plan B. Að taka upp allsherjar bólusetningu á hestastofninum eins og gert er erlendis.
Það er enginn millivegur.
Sem dæmi um hvað hvatningin er lítil fyrir ferðalanga að fara varlega, þá kom hestamaður til landsins um Leifsstöð. Hann fékk áhyggjur af því í flugvélinni að hann gæti verið að bera með sér smit á skónum þar sem hann hafði gengið um hlaðið á búgarði á leiðinni út í bíl og ákvað því að biðja um að þeir yrðu sótthreinsaðir í flugstöðinni. Honum var vísað inn í lítið herbergi og þurfti að bíða þar dágóða stund, en loks kom unglings strákur „með gallabuxurnar á hælunum“ eins og hann lýsti því, leit í kringum sig og sagði „það á að vera einhver brúsi hérna einhversstaðar“. Hann fann brúsann og sprautaði á skóna. Í kjölfarið fylgdi reikningur upp á fimm þúsund krónur fyrir veitta þjónustu. Ég trúði sögunni ekki svo ég hringdi í yfirvöld. Þar fékk ég það staðfest að þetta er rétt. Á meðan rukkað er fyrir þessa þjónustu stendur fjöldi virðulegra og einkennisklæddra tollvarða hinumegin við þilið og róta í gegnum töskurnar hjá almennum ferðamönnum í leit að spægipylsum fyrir ekki neitt.
Önnur saga segir frá hestamanni sem keypti sér notaðan pallbíl með húsi frá Ameríku. Þegar hann fékk bílinn afhentan, tollskoðaðan og frágengin til aksturs á íslenskum vegum, var hey og hreindýrshorn á pallinum….
Ef við ætlum að halda áfram með plan A þá verðum við að taka sóttvarnarmálin graf alvarlegum tökum. Eins og þau hafa verið þá eru þau álíka traustvekjandi og fjármálaeftirlitið árið 2008.
Það er þó sama hvað við gerum, hingað munu berast sjúkdómar, smithættan er það mikil og smitleiðirnar það margar að það er óumflýjanlegt. Og þá komum við að viðbragðsáætlunum, hvað gerum við þegar pestir berast til landsins? Í dag, ekki neitt!
Fyrir um 10 árum kom pest til landsins. Áður en nokkuð var gert var hún komin um allt land og fjöldi hrossa veiktist. Pestin gekk yfir og í kjölfarið varð mikil umræða um hvað við værum varnarlaus, menn hétu því að læra af þessari reynslu og gera viðbragðsáætlanir sem tækju strax á slíku smiti áður en það næði að breiðast um landið.
Það varð hlé í nokkur ár eða þar til fjöldasýking varð í hrossastóði á Kjalarnesi sem leiddi til dauða á þriðja tug hrossa. „Sem betur fer“ ef hægt er að segja það um svo hörmulegan atburð, var þetta staðbundin salmonellusýking og ekki um frekari útbreiðslu að ræða. Í fyrstu vissi enginn hvað þarna var á ferðinni, en fyrstu viðbrögð voru samt þau að flytja hluta af veiku hrossunum inn í eitt stærsta hesthúsahverfi landsins!   Hin voru svo flutt í hesthús við hliðina á kjúklingabúi! Ég vil taka það fram að ég sýni þessu fullan skilning, að fyrstu mannlegu viðbrögðin séu þau að koma sárþjáðum dýrunum í húsaskjól þar sem hægt er að meðhöndla þau. En þannig getum við ekki leift okkur að hugsa, ekki ef við ætlum að halda okkur við plan A. Þá verður að taka kaldar ákvarðanir strax, um leið og eitthvað, sama hvað lítið, bendir til að hugsanlega, kannski, ef til vill, sé eitthvað að.
Í framhaldi af þessu sagði ég í viðtali við Eiðfaxa að ég treysti því að þessi hörmulegi atburður kenndi okkur lexíu, að við létum okkur þetta að kenningu verða og kæmum sóttvörnum og viðbrögðum við fjöldasýkingum í lag. Svo liðu tvö ár.
Þegar fyrst varð vart við „hóstann“ svonefnda voru viðbrögð yfirvalda við fyrstu vísbendingum nákvæmlega engin. Það var aldrei gerð nein tilraun til að setja bú í sóttkví eða hefta hestaflutninga um landið svo eitthvað sé nefnt. Hvort slíkar tilraunir hefðu haft eitthvað að segja munum við aldrei vita, en þær hefði að sjálfsögðu átt að reyna.
Vel getur verið að það sé óvinnandi vegur að koma í veg fyrir að smit berist til landsins, sama hversu vel landið verður vaktað og það getur líka verið að sóttvarnaraðstæður hér á landi séu þess eðlis að útilokað sé að hefta útbreiðslu sjúkdóma þegar þeir berast hingað, (mikið af hestum í útigangi, stór hesthúsahverfi, mikill samgangur milli hesthúsahverfa og búgarða o.s.frv.) en við verðum í það minnsta að reyna. Ef við gerum það ekki og trúum ekki á að við getum haldið landinu einangruðu þá getum við ekki lifað við plan A.
Eins og mér hefur skilist eru rökin gegn bólusetningu þau að þá flytjum við markvist inn þær pestir sem við bólusetjum fyrir og það finnst mörgum óhugsandi þar sem það er óafturkallanleg aðgerð og Ísland þá orðið, hvað þetta varðar, við sama borð og aðrar Evrópuþjóðir. Mér skilst að bólusetning kosti um 30.000.- krónur á ári fyrir hvern hest, fyrir hjón sem eiga sitt hvorn hestinn er það ekki mikið, en fyrir bónda sem á 200 hross eru það 6 milljónir á ári. Að bólusetja alla hesta landsins, um 75 þúsund hross kostar þá rúma 2 miljarða á ári.
Það er því til mikils að vinna að halda sig við plan A og reyna með öllum tiltækum ráðum að halda sóttkvína. Allar lagasetningar eru til staðar, það þarf aðeins að fara eftir þeim.
Nú er mér sagt, hálfu ári eftir að smitið barst til landsins, að nú eigi að fara að taka á þessu, að nú eigi að koma upp öflugum sóttvörnum og viðbragðsáætlun. Þetta hefur því miður verið sagt áður en ekkert gerst.
En ég vil benda á að lögin eru skýr, hér eiga að vera öflugar sóttvarnir og hér eiga að vera til viðbragðsáætlanir sem taka á því þegar smitsjúkdómar berast í dýr hér á landi. Ábyrgð þeirra sem eiga að framfylgja þessu er því mikil.