Líkaminn getur vanist ákveðinni líkamsstöðu svo vel að hún fari að upplifast sem eðlileg. Knapinn getur því talið sig sitja beint í hnakknum þótt þunginn dreifist ójafnt eða líkamsbeitingin sé ósamhverf. Gamlir áverkar, verkir og skertur hreyfanleiki geta einnig haft áhrif á ásetuna án þess að knapinn geri sér grein fyrir því.

Í þriðju grein greinaraðarinnar „Knapinn sem íþróttamaður“ skoðum við líkamsbeitingu knapans frá sjónarhóli Halldóru Huldar Ingvarsdóttur. Hún er starfandi sjúkraþjálfari og hefur meðal annars starfað með landsliðinu í hestaíþróttum.

Meira en að sitja í hnakknum

Að mati Halldóru krefst reiðmennska góðrar líkamsvitundar, jafnvægis og samhæfingar. Knapinn þurfi að geta haldið stöðugleika í bolnum en jafnframt verið nægilega mjúkur og hreyfanlegur í mjaðmagrind og mjöðmum til að fylgja hreyfingum hestsins.

Þetta snúist ekki eingöngu um styrk heldur einnig um að geta virkjað rétta vöðva á réttum tíma og slakað á þeim þegar þess er þörf.

Halldóra bendir á að hestamennska sé meiri líkamleg áreynsla en margir geri sér grein fyrir. Umhirða hestanna krefjist líkamlegrar færni og reiðmennskan sjálf geti falið í sér töluvert álag. Það eigi sérstaklega við þegar setið er lengi á baki eða margir hestar riðnir á einum degi.

Þótt knapinn sitji í hnakknum sé líkaminn stöðugt að bregðast við hreyfingum hestsins. Reglubundin líkamsþjálfun geti því hjálpað knöpum að mæta þessum kröfum.

Við erum ekki fullkomlega samhverf

„Við erum í raun öll ósamhverf að einhverju leyti. Flest okkar hafa ríkjandi hlið og það er fullkomlega eðlilegt,“ segir Halldóra.

Hún telur ekki nauðsynlegt að knapinn sé fullkomlega samhverfur. Mikilvægara sé að hafa nægilega góða hreyfigetu og stjórn til að geta unnið með báðum hliðum líkamans.

Ef knapi eigi til dæmis auðveldara með að færa þungann yfir á annað setbeinið eða snúa bolnum í aðra áttina geti það haft áhrif á ásetuna og þær ábendingar sem hann gefur hestinum.

Í starfi sínu hefur Halldóra einkum orðið vör við verki og skekkjur í mjóbaki og mjöðmum hjá knöpum. Hún tekur þó fram að slík einkenni séu einnig algeng meðal fólks almennt.

Henni þykir sérstaklega áhugavert hvernig takmarkanir í einum líkamshluta geta haft áhrif á aðra. Skertur hreyfanleiki í annarri mjöðm geti til dæmis breytt stöðu mjaðmagrindarinnar og þar með haft áhrif á hvernig knapinn situr í hnakknum.

Þegar skekkjan verður eðlileg

Halldóra útskýrir að heilinn byggi stöðugt upp tilfinningu fyrir því hvar líkaminn er staðsettur í rýminu. Þetta kallast stöðuskyn (e. proprioception). Líkamsstaða sem við höfum vanið okkur á geti farið að upplifast sem eðlileg þótt hún sé það ekki. Þetta sé sérstaklega áhugavert í reiðmennsku þar sem knapinn þurfi að skynja bæði eigin líkama og hreyfingar hestsins.

Gamlir áverkar og verkir geta einnig haft áhrif. Þegar við finnum fyrir verkjum breytum við oft ósjálfrátt hreyfimynstri okkar til að verja okkur. Að sögn Halldóru getur slík vörn haldist löngu eftir að einkennin eru horfin.

Knapinn getur því farið að færa meiri þunga yfir á aðra hliðina eða forðast tilteknar hreyfingar án þess að gera sér grein fyrir því. Það hefur áhrif á reiðmennskuna og skilar sér að lokum til hestsins.

Halldóra Huld Ingvarsdóttir segir knapann þurfa að skynja bæði eigin líkama og hreyfingar hestsins.
Ljósmynd: Úr einkasafni

Myndavélin getur sýnt annað en knapinn finnur

Hvernig getur knapi áttað sig á eigin líkamsbeitingu ef honum finnst hann sitja rétt?

Halldóra segir myndbandsupptökur geta verið gagnlegar. Þær gefi knapanum tækifæri til að sjá eigin líkamsbeitingu utan frá og bera hana saman við það sem hann upplifir í hnakknum.

Einnig geti verið gagnlegt að skoða hreyfanleika, styrk, jafnvægi og hreyfistjórn þegar knapinn er ekki á baki. Sjúkraþjálfari geti aðstoðað við að greina hvort líkamlegar takmarkanir séu til staðar. Síðan sé hægt að vinna markvisst með þær, bæði með styrktaræfingum og sérhæfðari æfingum sem bæta líkamsvitund og samhæfingu.

Halldóra telur þó mikilvægt að nálgast slíka vinnu ekki út frá því að finna skekkju sem þurfi að laga. Markmiðið eigi fremur að vera að bæta hreyfigetu, líkamsvitund og stjórn svo knapinn eigi auðveldara með að vinna með hestinum.

Litlu atriðin skipta máli á hæsta stigi

Reynslan af starfi með landsliðinu hefur gefið Halldóru innsýn í þær kröfur sem gerðar eru til knapa í fremstu röð.

Á hæsta stigi geti litlar breytingar á spennu, jafnvægi eða hreyfistjórn haft mikil áhrif í harðri keppni. Reiðmennskan krefjist því mikillar nákvæmni í líkamsstjórn og beitingu.

Hún telur hinn almenna hestamann geta lært af þessari nálgun og hugsað um eigin líkama sem hluta af þjálfuninni. Reglubundin hreyfing geti mögulega dregið úr álagseinkennum, gert umhirðu hestanna auðveldari og skemmtilegri og bætt reiðmennskuna.

Ekki bíða eftir verkjunum

„Styrktarþjálfun ætti ekki að vera eitthvað sem við byrjum að stunda eftir að meiðsli koma upp,“ segir Halldóra.

Markviss styrktarþjálfun geti aukið álagsþol líkamans og bætt almenna líkamlega getu. Það skipti máli bæði fyrir frammistöðu og til að draga úr hættu á ákveðnum álagsmeiðslum.

Fyrir knapa leggur hún sérstaka áherslu á styrk í bol og neðri útlimum ásamt góðri hreyfigetu, jafnvægi og samhæfingu.

Hvíldin megi þó ekki gleymast. Svefn, endurheimt og hæfileg stýring á æfingaálagi séu ekki síður mikilvægir þættir.

Ef knapi finnur ítrekað fyrir sömu erfiðleikum, sérstaklega á fleiri en einum hesti, geti verið ástæða til að skoða hvort eigin hreyfigeta eða hreyfistjórn spili þar inn í. Það þurfi þó ekki endilega að þýða að eitthvað sé að. Öll höfum við okkar styrkleika og veikleika.

Við þjálfum hestinn til að verða sterkari, jafnari og betur í stakk búinn til að takast á við verkefnin. Það sama ætti að gilda um knapann.

Í fjórðu og síðustu grein greinaraðarinnar „Knapinn sem íþróttamaður“ tökum við afreksknapann Árna Björn Pálsson tali um eigin líkamsþjálfun og mikilvægi þess að vera líkamlega undirbúinn fyrir kröfur reiðmennskunnar.

Landssamband Hestamanna hefur gefið út hvaða knapar eru tilnefndir til knapaverðlauna í ár. Uppskeruhátíð hestafólks verður haldin 21.nóvember nk. í Gamla Bíó. Á uppskeruhátíð verða heiðraðir þeir knapar sem náð hafa hvað bestum árangri á árinu.

Í frétt LH kemur fram að af mörgu sé að taka enda frábæru keppnisári að ljúka með ótal mörgum mótum þar sem Landsmót hestamanna bar hæst. Það verður spennandi að sjá hverjir munu hljóta hin eftirsóttu knapaverðlaun.

Tilnefnd til verðlauna eru:

Íþróttaknapi ársins:
Arnhildur Helgadóttir
Árni Björn Pálsson
Ásmundur Ernir Snorrason
Gústaf Ásgeir Hinriksson
Jakob Svavar Sigurðsson

Gæðingaknapi ársins:
Ásmundur Ernir Snorrason
Glódís Rún Sigurðardóttir
Hans Þór Hilmarsson
Jakob Svavar Sigurðsson
Jóhanna Margrét Snorradóttir

Skeiðknapi ársins:
Eyrún Ýr Pálsdóttir
Gústaf Ásgeir Hinriksson
Konráð Valur Sveinsson
Páll Bragi Hólmarsson
Teitur Árnason

Efnilegasti knapi ársins:
Dagur Sigurðarson
Elva Rún Jónsdóttir
Guðmar Hólm Ísólfsson Líndal
Guðný Dís Jónsdóttir
Sara Dís Snorradóttir

Keppnishestabú ársins
Garðshorn á Þelamörk
Íbishóll
Strandarhjáleiga
Strandarhöfuð
Þúfur

Knapi ársins
Allir tilnefndir í fullorðinsflokkum koma til greina

Miðasala á uppskeruhátíð er í fullum gangi í vefverslun LH – tryggið ykkur miða í tíma.

Í Efstadal 2 í Bláskógabyggð hafa kýrnar lengi átt sviðið. Gestir gæða sér á heimagerðum ís í Íshlöðunni og horfa á mjólkurkýrnar í gegnum stóran glugga inn í fjósið. Nú er komið að hrossunum. Fjölskyldan er að reisa nýtt hesthús og reiðhöll sem stefnt er að því að taka í notkun 1. maí 2027. Systkinin Guðrún, Sölvi og Linda Snæbjörnsbörn starfa öll á búinu og sögðu Eiðfaxa frá verkefninu.

Verkið hefur gengið vonum framar og þessa dagana er verið að setja gluggana í.

Framkvæmdir hófust við hlið fjóssins og Íshlöðunnar. Í nýja hesthúsinu verða 22 stíur. Mynd: Efstidalur 2

Langþráð aðstaða

Efstidalur 2 er fjölskyldubú þar sem systkinin starfa öll ásamt foreldrum sínum. Þar hefur verið rekin hestaleiga frá árinu 1994. Aðstaðan hefur þó aldrei verið eins og fjölskyldan hefði kosið, hvorki til að taka á móti gestum né til að sinna hestamennskunni sjálf.

Þau segja að hesthúsið hafi lengi verið á stefnuskránni en aðstæður hafi ekki leyft framkvæmdir fyrr en nú. Tímasetningin er líka góð því áhugi ferðamanna á hestaferðum fer vaxandi. Margir vilja ekki aðeins fara á bak heldur líka komast í návígi við dýrin.

Í nýja hesthúsinu verða 22 stíur og þar verður pláss fyrir 30 til 35 hross.

Hestaferðir allt árið

Stærsta breytingin snýr að hestaleigunni. Aðstöðuleysið hefur hingað til bundið hestaferðirnar við sumarmánuðina. Með nýju aðstöðunni verður hægt að bjóða þær allt árið um kring.

Hugmyndirnar ná þó lengra en til hefðbundinna reiðtúra. Hótelgestum býðst til dæmis kyrrðarstund í hesthúsinu á morgnana eftir gjafir. Fátt er notalegra en að byrja daginn í hlýju hesthúsi og hlusta á hrossin éta. Í hesthúsinu verður einnig gestastofa þar sem tekið verður á móti hópum með kynningu á vörum búsins og íslensku landnámsdýrunum.

Markmiðið er að tvinna hestamennskuna betur saman við þá ferðaþjónustu sem fjölskyldan rekur nú þegar með hóteli, veitingastaðnum Hlöðuloftinu og Íshlöðunni. Brúarfoss er svo í seilingarfjarlægð og þangað hafa gestir getað riðið.

Í Efstadal 2 rekur fjölskyldan hótel, veitingastað og ísbúð. Nú bætist hestamennskan við. Mynd: Efstidalur 2

„Af hverju eiga bændur svona mörg hross?“

Ferðamennirnir sem heimsækja Efstadal 2 eru forvitnir um hrossin og vilja vita til hvers þau eru notuð. Spurningin í fyrirsögninni er ein sú sem systkinin fá reglulega að heyra.

Í gestastofunni og á morgunstundunum gefst kjörið tækifæri til að svara henni í návígi við hrossin sjálf.

Alhliða gæðingar frá Laugarvatni

Foreldrar systkinanna hafa að mestu séð um hrossaræktina. Þar er stefnt að alhliða gæðingum sem eru fasmiklir og geðgóðir. Ræktunin byggir á afkomendum Hlakkar og Krásar frá Laugarvatni.

Hestamennskan hefur setið á hakanum síðustu ár. Systkinin vona að nýja aðstaðan lyfti ræktun, tamningum og þjálfun á mun hærra plan. Þegar hrossin verða orðin hluti af daglegri starfsemi búsins verður auðveldara að gefa þeim tíma.

Þau leggja þó áherslu á að ætlunin sé ekki að blanda ræktuninni sjálfri saman við ferðaþjónustuna. Gestirnir fá hestaupplifun og fræðslu. Ræktunin verður áfram verkefni fjölskyldunnar sem hún getur nú sinnt samhliða.

Smiðir og starfsfólk skáluðu þegar þakið var komið á og búið að loka húsinu. Mynd: Efstidalur 2

Áhugamálið í forgrunni

Ef allt gengur eftir verður hesthúsið tekið í notkun í vor. Þegar systkinin eru spurð hvað þau hlakki mest til stendur ekki á svari:

„Mesta tilhlökkunin er að sjálfsögðu að hafa góða aðstöðu til að sinna okkar áhugamáli.“

Síðustu ár hafa meðhöndlanir við fyljun hryssa aukist. Sitt sýnist hverjum. Hluti ræktenda heldur á lofti leiðum náttúrunnar og óttast að inngrip hafi óafturkræf áhrif á frjósemi stofnsins. Sumir þeirra hika þó ekki við að láta sæða hryssur sínar, þá gjarnan við hestum sem eru notaðir umfram það sem náttúrlegar leiðir hefðu boðið þeim. Annar hluti ræktenda grípur einfaldlega til þeirra ráðstafana sem til þarf til að rækta undan sínum bestu ræktunargripum. Eignast jafnvel nokkur sammæðra folöld á ári með aðstoð staðgöngumæðra.

Þessi mál eru umdeild. Stafa gagnrýnisraddir helst frá þeim sem hafa aldrei eignast gæðing sem freistandi er að sái frjóum sínum sem víðast? Snerist skoðun þeirra á hvolf við það eitt að lenda í þeirri stöðu? Eða, eru þarna æðri prinsipp til grundvallar, þau sem varða framtíðarfrjósemi stofnsins í heild? Er sá ótti á rökum reistur?

Geta hestamenn kvartað yfir að hrossaræktendur selji bestu gæðinga sína úr landi, því þá fái stofninn ekki notið þeirra gæða, – en jafnframt kvartað yfir að þeim gæðingum sem haldið er eftir fjölgi sér um of?

Og þá er líklega komið að meginspurningunni: Hver er staðan á frjósemi í íslenska hrossastofninum? Eru yfir höfuð til gögn sem af má draga haldbærar ályktanir?

Engin haldbær gögn til staðar

Charlotta Oddsdóttir lauk embættisprófi í dýralækningum frá Kaupmannahöfn árið 2003 og doktorsprófi í frjósemi hrossa frá Edinborg árið 2008. Doktorsverkefni hennar fjallaði um legbólgu hjá hryssum, þar á meðal langvinna legbólgu og þá þætti sem hafa áhrif á vefjahreinsun og uppbyggingu í legslímhúð eftir legbólgu.

Charlotta hefur jafnframt mikla praktíska reynslu af málaflokknum. Hún vann hjá Dýralæknamiðstöðinni á Hellu 2007-2010 en árin 2011-2015 sem eftirlitsdýralæknir og sérgreinadýralæknir Matvælastofnunar. Árið 2015 tók hún lektorsstöðu við Landbúnaðarháskóla Íslands en frá árinu 2018 hefur hún starfað á Keldum við rannsóknir á dýrasjúkdómum. Samhliða öllu þessu hefur hún frá árinu 2010 sinnt greiningu, meðhöndlun og ráðgjöf vegna frjósemisvandamála hjá hryssum en sýnishornum af þeirri vinnu, fræðslu og upplýsingum hefur hún deilt á Fésbókarsíðunni „Merin-frjósemi hrossa“.

Mæðgur. Mynd: Fanney Hrund Hilmarsdóttir.

Hafa frjósemisvandamál aukist, eða höfum við bara nýverið hafist handa við að vinna gegn þeim?

„Til þess að svara þessu með vissu þyrftu að vera til góðar skráningar yfir frjósemi í hrossastofninum. Því miður hafa gögn sem fást úr Worldfeng ekki verið nógu nákvæm til að geta nýtt þau. Þó hef ég aðeins tekið saman tölur úr skýrsluhaldinu. Það er því miður talsvert um að heilu hryssuhóparnir sem dvöldu hjá stóðhesti yfir sumarið séu með komuskráningu sama daginn að vori og heimför um áramót. Einnig er of mikið um að þær hryssur sem fara ófyljaðar frá hesti komi hvergi fram í skýrslum. Þetta gerir okkur ómögulegt að fá áreiðanleg gögn yfir frjósemi íslenska hestsins.“

Undirrituð bjóst ekki við að svo snemma í ferlinu fengjust svör – en þar höfum við það: Engin haldbær gögn eru til staðar svo fullnægjandi mat verði lagt á þróun frjósemi íslenska hrossastofnsins. Charlotta heldur áfram:

„Ennþá er það þannig að flestar hryssur fyljast í hólfi hjá stóðhesti. Hin margvíslega notkun íslenska hestsins hefur haft jákvæð áhrif á frjósemi stofnsins í gegnum tíðina, þar sem fá afkvæmi lágu eftir vangæfar hryssur [innskot höfundar: með frjósemisvanda]. Í dag er orðin meiri sérhæfing og aukinn þrýstingur um að ákveðnar hryssur skili mörgum afkvæmum, auk þess sem við öflum í dag mun meiri upplýsinga um hverja hryssu en áður.“

Hvernig komumst við úr þessari gagnaþurrð?

Ljóst er að engin áreiðanleg leið er að fylgjast með frjósemi íslenska hrossastofnsins ef engum haldbærum upplýsingum er safnað. Hvað er til ráða?

„Það eru ýmsar leiðir til að mæla frjósemi búfjár og margvísleg nálgun á að gefa hana upp eftir því hver búfénaðurinn er. Til að mæla frjósemi í hrossastofnum eru notaðar mælieiningar eins og „fjöldi fylja per gangmál“ sem felur í sér fjölda gangmála sem þarf til að fylja meðalhryssuna. Einnig „hlutfall fæddra folalda per hryssu haldið“ svo eitthvað sé nefnt. Til að átta sig á frjósemi hverrar hryssu gefur mjög góðar upplýsingar hversu mörg gangmál þarf að halda henni svo hún fyljist, hvort þurfti að meðhöndla hryssuna með legskoli eða hormónum o.s.frv. Þegar við höfum ekki slíka nákvæmni í skýrsluhaldinu er ekki hægt að meta frjósemina í stofninum á áreiðanlegan hátt.“

Nýköstuð hryssa. Önnur óköstuð fylgist spennt með. Mynd: Charlotta Oddsdóttir.

Vandinn liggur í skráningum

Niðurstaðan er því tvíþætt: A. Við getum aflað upplýsinga til að meta frjósemi stofnsins hverju sinni. B. Til þess verður að gera breytingar á kröfum um skráningu í tengslum við fyljanir. Þetta er þó ekki vandalaust. Breyturnar eru margar, líkt og Charlotta tiltekur:

„Til að greina ástæður fyrir vangæfni hjá hryssu er alltaf vænlegra að hafa sem bestar og nákvæmastar upplýsingar. Hryssa sem hefur eingöngu verið í hólfi hjá hesti og ekki fyljast, er fyrir mér sem óskrifað blað. Það er svo margt sem gæti valdið, svo sem atferli hests og hryssu, atferli annarra hryssna í hólfinu, og fjöldi hryssna hjá hestinum svo eitthvað sé nefnt. Ef hryssunni hefur verið haldið á húsi eða hún sædd og upplýsingum safnað um hana horfir málið strax öðruvísi við.“

Í næstu grein beinum við sjónum okkar að þessum helstu frjósemisvandræðum sem hryssueigendur standa frammi fyrir, áhrifaþáttum, greiningu og meðhöndlun. Þýðir það að hryssu gangi illa að fyljast endilega að hún eigi við frjósemisvanda að stríða? Eða, geta aðrar ástæður legið að baki? Ástæður sem ættu ekki að erfast til afkomenda. Geta þá inngrip við fyljun einnar hryssu haft annars konar afleiðingar fyrir framræktun ófrjósemi en sambærilegt inngrip við fyljun annarrar?

Fylgist grannt með.

Uppskeruhátíð eldri flokka hjá Hestamannafélaginu Sleipni fór fram í félagsheimilinu Hliðskjálf laugardaginn 7. nóvember síðastliðinn. Þar komu félagsmenn, vinningshafar og aðstandendur saman og gerðu upp viðburðarríkt keppnis- og ræktunarár 2026.

Knapi ársins hjá Sleipni er Loftur Breki Hauksson, sem var jafnframt stigahæsti knapi félagsins yfir alla flokka á árinu. Loftur Breki átti magnað keppnistímabil; varð Íslandsmeistari í tölti T1 í unglingaflokki á Fylkingu frá Austurási, silfurhafi í unglingaflokki á Landsmóti á Fannari frá Blönduósi og vann til fjölda annarra verðlauna á árinu, auk þess að vera valinn í U-21 landsliðshóp Íslands fyrir HM 2027.

Berglind Sveinsdóttir formaður Sleipnis og Loftur Breki Hauksson knapi ársins í Sleipni

Þá var Glódís Rún Sigurðardóttir valin íþróttaknapi ársins eftir glæsilegan árangur á keppnisvellinum, m.a. sigur í T1 í Meistaradeild Líflands á Víkari frá Austurási, og Guðmunda Ellen Sigurðardóttir var útnefnd gæðingaknapi ársins eftir eftirminnilega frammistöðu í A-úrslitum B-flokks á Landsmóti og sigur á Metamóti Spretts.

F.v. Berglind Sveinsdóttir, Glódís Rún Sigurðardóttir, Guðmunda Ellen Sigurðardóttir og Kamilla Nótt Jónsdóttir, sem aðstoðaði við verðlaunaveitingu

Helstu verðlaunahafar Sleipnis 2026

Knapi ársins: Loftur Breki Hauksson
Íþróttaknapi ársins: Glódís Rún Sigurðardóttir
Gæðingaknapi ársins: Guðmunda Ellen Sigurðardóttir
Knapi ársins í ungmennaflokki: Viktor Óli Helgason
Knapi ársins í áhugamannaflokki: Þórdís Sigurðardóttir
Félagar ársins: Bryndís Guðmundsdóttir og Jón Þór Tómasson

F.v. Berglind Sveinsdóttir, Viktor Óli Helgason, Þórdís Sigurðardóttir og Kamilla Nótt Jónsdóttir

Félagar ársins heiðraðir

Bestu tímar ársins í skeiðgreinum

100 m skeið: Sigursteinn Sumarliðason á Liðsauka frá Áskoti (7,64 sek.) – í fjórða sinn í röð og sjöunda sinn alls sem Sigursteinn nær besta tíma félagsins.
150 m skeið: Larissa Silja Werner á Hyl frá Kjarri (14,93 sek.).
250 m skeið: Páll Bragi Hólmarsson á Snjalli frá Austurkoti (22,35 sek.) – tími sem skilaði honum Íslandsmeistaratitli og var 6. besti tími ársins á landsvísu.

Bestu tímar ársins í skeiðgreinum. F.v. Berglind Sveinsdótttir, Guðmundur Árnason sem tók við verðlaunum fyrir Sigurstein Sumarliðason, Larissa Silja Werner, Páll Bragi Hólmarsson og Kamilla Nótt Jónsdóttir

Sögufrægir farandbikarar og kynbótaafrek

Hinir hefðbundnu og sögufrægu gripir félagsins voru afhentir á hófinu:
Sleipnisskjöldurinn (A-flokkur): Ýr frá Selfossi, ræktuð af Atla Fannari Guðjónssyni og í eigu hans og Elvars Þormarssonar, en Elvar reið hryssunni til sigurs á gæðingamóti félagsins með einkunnina 8,68.
Klárhestaskjöldurinn (B-flokkur): Þröstur frá Kolsholti 2 og Helgi Þór Guðjónsson, ræktandi og eigandi hestsins, eftir sigur á gæðingamóti með einkunnina 8,99 í úrslitum.

F.v. Berglind Sveinsdóttir og frændurnir Atli Fannar Guðjónsson og Helgi Þór Guðjónsson

Veittar voru sérstakar viðurkenningar fyrir sögulegan árangur í kynbótadómi á árinu.

Hugsýn frá Ketilsstöðum (ræktuð af Bergi Jónssyni og Olil Amble, í eigu og sýnd af Elin Holst) hlaut hæsta dóm sex vetra hryssu frá upphafi, 8,99 í aðaleinkunn.

Safír frá Laugadælum (ræktaður af Malin Widarsson, í eigu Anja Egger og Fákshóla, sýndur af Jakobi Svavari Sigurðssyni) hlaut Ræktunarbikar Sleipnis og sérstaka viðurkenningu fyrir hæsta dóm sögunnar, 9,13 í aðaleinkunn.

Tekið við verðlaunum fyrir Hugsýn frá Ketilsstöðum. F.v. Berglind Sveinsdóttir, Elín Holst, Bergur Jónsson, Olil Amble og Kamilla Nótt Jónsdóttir

Tekið við verðlaunum fyrir Safír frá Laugardælum. F.v. Berglind Sveinsdóttir, Ólafur Þór Þórarinsson, Malin Widarsson og Kamilla Nótt Jónsdóttir

Sumarliðabær 2 er hrossaræktarbú ársins 2026 á íslandi. Ræktendur þar á bæ eru Bigir Már Ragnarsson og Silja Hrund Júlíusdóttir.

Ti að afmarka valið við hrossaræktarbú ársins koma til greina öll hrossaræktarbú sem sýndu fjögur eða fleiri hross í fullanaðardómi á árinu þar sem að a.m.k. 2 hljóta 8,00 eða hærra í aðaleinkunn. Aðaleinkunnir eru þá leiðréttar fyrir aldri og kyni líkt og gert er við útreikninga kynbótamatsins. Afkvæmahross sem ná lágmörkum til verðlauna á árinu telja þá einnig til stiga.

Frá Sumarliðabæ 2 töldu 8 hross til verðlauna og er meðal einkunn þeirra 8,63.

Alda frá Sumarliðabæ 2 – 8,81
Nóta frá Sumarliðabæ 2 – 8,78
Skuggi frá Sumarliðabæ 2 – 8,67
Ragna frá Sumarliðabæ 2 – 8,64
Líf frá Sumarliðabæ 2 – 8,54
Bríet frá Sumarliðabæ 2 – 8,50
Tónlist frá Sumarliðabæ 2 – 8,43
Sóllilja frá Sumarliðabæ 2 – 8,18

Alls voru það þréttan bú sem voru tilnefnd í ár og eru þau í stafrófsröð:

Auðsholtshjáleiga, Gunnar Arnarson, Kristbjörg Eyvindsdóttir og fjölskylda
Berg, Anna Dóra Markúsardóttir og Jón Bjarni Þorvarðarson
Efsta-Sel, Daníel Jónsson, Bertha María Waagfjörð og Hilmar Sæmundsson
Fet, Anton Páll Níelsson, Bylgja Gauksdóttir og Ólafur Andri Guðmundsson
Flagbjarnarholt, Bragi Guðmundsson, Valgerður Þorvaldsdóttir, Sveinbjörn Bragason og Þórunn Hannesdóttir
Grund II, Ólöf Stefánsdóttir og Örn Stefánsson
Hemla II, Lovísa Herborg Ragnarsdóttir, Vignir Siggeirsson og fjölskylda
Hestklettur/Prestbær, Inga Jenssen, Ingar Jenssen, Sigríður Gunnarsdóttir og Þórarinn Eymundsson
Margrétarhof, Reynir Örn Pálmason og Montan fjölskyldan
Skálakot, Guðmundur J. Viðarsson, Jóhanna S. Þórhallsdóttir og fjölskylda
Skipaskagi, Jón Árnason, Sigurveig Stefánsdóttir og fjölskylda
Sumarliðabær 2, Birgir Már Ragnarsson og Silja Hrund Júlíusdóttir
Þúfur, Gísli Gíslason og Mette Mannseth

Heiðursverðlaunahryssur voru verðlaunaðar á ráðstefnunni Hrossarækt 2026. Sú hryssa sem hæst stendur ár hvert hampar hinum sögufræga Glettubikar sem nefndur er eftir hryssunni Glettu frá Laugarnesi.

Efsta hryssan í ár er Spá frá Eystra-Fróðholti með 129 stig í aðaleinkunn kynbótamatsins og á nú fimm dæmd afkvæmi. Hún er brún að lit undan Sæ og Glettu frá Bakkakoti og er því af þessu stórmerkilega kyni þeirra Ársæls Jónssonar og Önnu Fíu Finnsdóttur sem hefur skilað óvenjulegum gæðingum í gegnum tíðina.

Spá var sjálf gæðingur og afar eftirminnileg á Landsmóti 2011 fyrir mýkt og fjaðurmagn. Hún stóð svo efst í sex vetra flokki hryssna á Landsmóti 2012 með 9,03 fyrir hæfileika og 8,64 í aðaleinkunn. Spá á nú fimm dæmd afkvæmi. Hæst dæmda afkvæmi hennar er Sparta frá Eystra-Fróðholti undan Rauðskegg frá Kjarnholtum I og stóð hún efst á Landsmóti nú í sumar í elsta flokki hryssna; einn mesti gæðingur sögunnar með 9,35 fyrir hæfileika. Þá var sýndur í sumar fjögurra vetra foli undan Spá, Herskár að nafni undan Óskasteini frá Íbishóli. Herskár er náttúrubarn á gangi og hlaut 8,69 fyrir hæfileika sem var hæsta hæfileikaeinkunn sem fjögurra vetra foli hlaut á árinu. Öll afkvæmi Spáar hafa hlotið fyrstu verðlaun.

Ársæll Jónsson og Anna Fía Finnsdóttir taka við verðlaunum fyrir Spá frá Eystra-Fróðholti úr hendi Ólafs Þórissonar formanni Fagráðs í hrossarækt

Alls voru 16 hryssur sem uppfylltu skilyrði til heiðursverðlauna á Íslandi í ár og eru þær hér í þeirri röð sem þeir voru heiðraðar.

Flauta frá Einhamri
Katla frá Feti
Gleði frá Hemlu II
Stefna frá Torfunesi
Dögun frá Hjarðartúni
Sara frá Stóra-Vatnsskarði
Gleði frá Kaldbak
Ömmustelpa frá Ásmundarstöðum 3
Ríma frá Auðsholtshjáleigu
Þruma frá Árdal
Elding frá Oddsstöðum I
Maístjarna frá Lundi
Grund frá Grund II
Gola frá Þjórsárbakka
Planta frá Skrúð

Í Syðra-Langholti í Hrunamannahreppi snýst lífið um hross og hefur gert það lengi. Þar er ný reiðhöll risin og hesthús á leiðinni. Stofnhryssan Gleði hlýtur heiðursverðlaun fyrir afkvæmi í ár og dóttir hennar Sæmd fór alla leið í A-úrslit á Landsmóti í sumar. Nöfnin gætu varla átt betur við.

Hjónin Arna Þöll Sigmundsdóttir og Þorsteinn Gunnar Þorsteinsson halda um taumana í Syðra-Langhlti ásamt Sigmundi, föður Örnu. Dóttirin Svava Marý er svo aldrei langt undan.

Byggt á grunni Sigmundar

Arna ólst upp við hestamennsku í Syðra-Langholti þar sem faðir hennar hefur boðið upp á hestaferðir frá árinu 1987. Þorsteinn útskrifaðist sem tamningamaður frá Hólum árið 2009. Árið 2016 komu hjónin inn í reksturinn og síðan hefur starfsemin tekið miklum breytingum.

Þau hafa byggt á grunninum sem Sigmundur lagði en sett sitt eigið mark á starfsemina. Í fyrstu snerist þetta einfaldlega um betri vinnuaðstöðu og að geta sinnt hrossunum vel allt árið. Svo kom í ljós að möguleikarnir voru miklu fleiri en þau höfðu gert sér grein fyrir. Hraðinn kom þeim sjálfum á óvart og framtíðarsýnin hefur stækkað jafnt og þétt.

Sigmundur Jóhannesson hóf hestaferðir í Syðra-Langholti árið 1987. Mynd: Úr einkasafni

Engar fleiri ferðir á Flúðir

Það tekur sinn toll að sækja reiðhöll annað nokkrum sinnum í viku. Sú var raunin hjá hjónunum sem fóru reglulega með hrossin í reiðhöllina á Flúðum. Það kostaði bæði tíma og peninga og aðstaðan heima var ekki lengur samkeppnishæf.

Upphafið fólst í því að gera upp gistiheimili sem þau áttu á jörðinni og seldu síðar. Það gerði þeim kleift að fara af stað í framkvæmdirnar. Nánir vinir fjölskyldunnar, Páll Jóhann Pálsson og Guðmunda Kristjánsdóttir, slógust svo í hópinn en vinátta þeirra og samstarf í hestamennskunni á sér langa sögu. „Það hefur verið okkur ómetanlegt að hafa þau með okkur í þessu.“

Nú skiptir engu hvernig viðrar, hrossin eru þjálfuð markvisst allt árið og þjálfunin er stöðugri en áður. „Það er í raun erfitt að lýsa því hversu mikil og jákvæð breyting þetta hefur verið fyrir okkur.“ Hamarinn hefur þó ekki verið lagður frá sér því hesthús við reiðhöllina á að verða tilbúið í vor.

Með nýju reiðhöllinni er hægt að þjálfa allt árið óháð veðri. Mynd: Úr einkasafni

Hvert hross fær sinn hraða

Þorsteinn járnar, temur og þjálfar með dyggri aðstoð Svövu Marý. Þar er þolinmæðin í fyrirrúmi. Nálgunin byggist á virðingu og því að mæta hverju hrossi þar sem það er statt. „Öll hross eru ólík og því leggjum við áherslu á að aðlaga þjálfunina að þörfum, getu og skapgerð hvers og eins.“

Hrossin eiga að skilja verkefnin og vera sátt í vinnunni. Ef þau þurfa meiri tíma til að þroskast þá fá þau hann. Útkoman á að vera heilbrigð og vel þjálfuð hross sem nýtast eigendum sínum vel.

Svava Marý og Þyrla frá Haukholtum hafa keppt mikið saman í sumar. Mynd: Björk media

Gleðin á rætur sínar í Gleði

Þegar talið berst að ræktuninni kemur eitt nafn fyrst upp. Gleði frá Kaldbak, ræktuð af Sigmundi, er stofnhryssa búsins. Heiðursverðlaunin í ár eru engin tilviljun því hún hefur gefið fimm fyrstu verðlauna hryssur. Þrjár þeirra eru komnar í ræktun og ein í keppni.

Uppskriftin að góðu hrossi í Syðra-Langholti er skýr. Það á að vera heilbrigt, geðgott og viljugt, með góðar gangtegundir og þannig að allir geti riðið því. Stóðhestar eru valdir af kostgæfni með tilliti til byggingar, ganghæfni, geðslags, ætternis og árangurs afkvæma. Hjónin halda tryggð við línurnar sem hafa reynst vel en eru óhrædd við að prófa nýtt.

Árið 2017 sögðu þau Bændablaðinu frá því markmiði að fjölga góðum hrossum í ræktuninni. Það virðist hafa gengið eftir. Sumarið 2025 fóru fjögur hross í kynbótadóm og hlutu öll fyrstu verðlaun. Í sumar endurtók leikurinn sig.

Dagur í Syðra-Langholti

Morgnarnir byrja á gjöf í hesthúsinu. Svo eru leiguhrossin rekin heim og tamningahrossin sótt út áður en sjálf vinnan hefst. Hestaferðirnar eru á föstum tímum frá 1. apríl til 1. nóvember. Á veturna snýst allt um tamningar og þjálfun.

Verkaskiptingin er skýr. Arna heldur utan um skipulag, bókhald og bókanir og skýst í hesthúsið þegar færi gefst. Sigmundur sér um girðingar, útigang og viðhald og grípur í það sem til fellur. Hjónin segjast líka hafa verið einstaklega heppin með starfsfólk.

Að byggja upp fyrirtæki og reka það um leið er ekki alltaf dans á rósum. Fjárfestingar, óvænt verkefni og veðurfar hafa reynt á. Hjónin segja þó að vegferðin hafi styrkt samband þeirra. Þau hafa lært að treysta hvort öðru og nýta ólíka styrkleika sína.

Fermingargjöf sem fór á Landsmót

Svava Marý hefur verið með hestabakteríuna frá unga aldri. Eftir skóla og körfuboltaæfingar liggur leiðin gjarnan beint í hesthúsið og þá skiptir engu hvað klukkan er eða hvernig viðrar. Hún hefur sótt námskeið og einkatíma og drukkið í sig það sem þjálfararnir hafa kennt henni.

Þegar Svava Marý fermdist gaf Sigmundur afi henni Sæmd frá Syðra-Langholti. Hryssan er undan Gleði frá Kaldbak og Trymbli frá Stóra-Ási og er nú sex vetra með fyrstu verðlaun. Óhætt er að segja að gjöfin hafi hitt í mark. Þær stöllur hófu keppnisferilinn síðasta vetur og strax í sumar voru þær komnar í A-úrslit í fimmgangi ungmenna á Landsmóti.

Sæmd er þó ekki eina keppnishrossið hennar. Í sumar hefur Svava Marý einnig keppt mikið á Þyrlu frá Haukholtum.

Foreldrarnir leyna ekki stoltinu. Svava Marý tekur virkan þátt í daglegum störfum og metnaður hennar smitar út frá sér.

Svava Marý og Sæmd frá Syðra-Langholti á skeiði. Hryssan var fermingargjöf frá afa hennar. Mynd: Draumfaramyndataka

Litlu sigrarnir skipta máli

Hvað hafa hjónin lært á þessari vegferð? Að góðir hlutir gerast hægt og að fjölskylda og vinir skipta öllu máli. Þeim sem vilja feta svipaða slóð ráðleggja þau að gefa sér tíma í undirbúning og setja sér raunhæf markmið. Þau mæla með því að leita ráða hjá reynslumiklu fólki og vera tilbúin að leggja mikið á sig. Ekki megi þó gleyma að njóta ferðarinnar og fagna litlu sigrunum.

Framundan er að halda áfram að bæta aðstöðuna án þess að tapa persónulegu þjónustunni. Efst á óskalistanum er að sjá ræktunina eflast og eigin hross ná árangri. Hjónin eru þakklát fyrir að hafa fengið að byggja þetta upp með Sigmundi.

„Framtíðin er björt og við erum spennt fyrir komandi tímum.“

Við hestamenn þurfum sífellt að huga að öryggismálum. Þótt íslenski hesturinn sé þekktur fyrir traust geðslag er hann fljótur, fimur og hefur þar að auki stækkað síðustu áratugi. Þar fyrir utan er hann víða brúkaður í miklu áreiti, svo sem í hesthúsahverfum þar sem öllu ægir saman – gangandi, hjólandi, ríðandi og akandi vegfarendum.

Gerð hefur verið gangskör að þessum málaflokki á vegum öryggisnefndar LH síðustu misseri, meðal annars með fundaferð hringinn í kringum landið. En hvað er það sem nefndin telur svo nauðsynlegt að breyta? Hafa hestamenn sofið á verðinum í þessum mikilvæga málaflokki?

Byrjuðu á að taka til heima fyrir

„Ég fór upphaflega inn í nefndina því ég vildi breyta því hvernig lögreglan rannsakaði hestaslys,“ segir Jóhanna Þorbjörg Magnúsdóttir, fyrrum lögreglukona og núverandi formaður öryggisnefndarinnar. „Hestamennska er fjórða fjölmennasta íþrótt landsins en þegar við fórum að grúska meira í þessum málum kom í ljós að engin tölfræði var til um hestaslys. Raunar kom í ljós að engin „hestaslys“ voru til í lögreglukerfinu, hjá Neyðarlínu eða utanspítalaþjónustu. Hugtakið var hreinlega ekki til og því var auðvitað engin tölfræði.“

Þetta olli nefndinni áhyggjum enda erfitt að leggja áreiðanlegan mælikvarða á öryggismál ef engum gögnum er safnað. Þó er vitað að tíðni alvarlegra slysa tengd hestamennsku er mun hærri en í flestum öðrum íþróttagreinum og því ærin ástæða til að bregðast við ástandinu að mati nefndarinnar.

Fyrir tveimur árum fékk nefndin samþykkta viðbragðsáætlun á landsþingi LH. Síðan þá hefur ekki verið hægt að halda mót án öryggisfulltrúa. Breytingarnar hafa lagst vel í hestamenn, að sögn Jóhönnu.

„Við byrjuðum heima, litum í eign barm og gerðum breytingar. Næsta skref var að tala við viðbragðsaðila um viðbrögð og rannsókn á slysunum þegar þau verða.“

Fundaferðin

Hvernig fór þessi fundaferð fram?

„Við boðuðum alla lögreglustjóra á Íslandi á fund ásamt yfirmenn 112, utanspítalaþjónustu og sjúkraflutninga á hverju svæði fyrir sig. Við vildum vita hvernig verkefni tengd hestamönnum horfðu við þeim. Þar bar alls kyns mál á góma og sum þeirra höfðum við ekki sjálf leitt hugann að.“

Jóhanna ásamt Báru Benediktsdóttur framkvæmdastjóra hjúkrunar, Andreu Klöru Hauksdóttur verkefnastjóra HSS, Ingva Þór Hákonarsyni yfirmanni sjúkraflutninga og Þóri Þorsteinssyni lögreglunni á Suðurnesjum.

Jóhanna nefnir sem dæmi embætti Lögreglustjórans á Austurlandi sem stóð frammi fyrir þeirri ákvörðun hvort hleypa ætti fólki inn á snjóflóðahættusvæði til að sinna hestum eftir að flóðin féllu í Neskaupstað í mars 2023. Á fundi með viðbragðsaðilum á Akureyri voru vegalengdir og viðbragðstími ofarlega á baugi en á Blönduósi hafði lögreglan sjálf komið sér upp verklagi varðandi hestaslys sem Jóhanna vill hrósa sérstaklega fyrir. Sjálf telur hún hestaslys almennt ekki rannsökuð og að þar sé pottur brotinn.

„Ég get tekið sem dæmi atvik frá 2025 þar sem fimm ferðamenn duttu af baki í reiðtúr á vegum hestaleigu og slösuðust eftir að bíl var ekið aftur undir þau. Fjölskyldan krafðist bóta frá tryggingafélagi hestaleigunnar sem var hafnað og staðfest af úrskurðarnefnd Vátryggingamála. Hvergi var minnst á ábyrgð ökumannsins í málatilbúnaði fjölskyldunnar enda engin sönnunargögn til staðar. Það þarf einfaldlega að gera betur og þar er fyrsta skref að svona mál séu rannsökuð.“

Á fundi með Lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu komu fram vangaveltur um Landsmót í Reykjavík enda sjaldan jafn mikill fjöldi innan borgarmarkanna. „Þar eru alls kyns hlutir sem vert er að skoða,“ segir Jóhanna.

Lögreglustjórinn á Suðurlandi og Vestfjörðum sáu sér ekki fært að mæta á fund með nefndinni.

„Mér þykir það miður sérstaklega þegar litið er til stærðar Suðurlands-umdæmisins, fjölda iðkenda og móta á svæðinu.“

Þá hitti Jóhanna jafnframt Ríkislögreglustjóra sem hrósaði nefndinni fyrir að taka frumkvæði í þessum málum. Þar var megináhersla lögð á að upplýsingar um eðli hestaslysa kæmist til skila, samræmingu verklags og að til yrði skráningin „hestaslys“ í kerfinu svo greina mætti einhver gögn í framtíðinni. Á fundi með yfirmanni Neyðarlínunnar var lagður grunnur að gerð greiningarkorts og bráðaflokkunar hestaslysa sem leiðir þá af sér viðeigandi boðun út til lögreglu og sjúkraflutningamanna þegar slysin verða.

Jóhanna er fyrrum lögreglukona og hefur því víðtæka þekkingu á málaflokknum.

Háorkuáverki

„Ég vil reyndar líka fá þetta samræmda verklag inn á spítalana. Staðreyndin er nefnilega sú að hestaslys geta falið í sér háorkuáverka, það er, þar sem manneskja fellur af hestbaki á yfir 30 kílómetra hraða á klukkustund eða lendir undir hesti. Viðbrögð við slíkum slysum þurfa að vera mjög hröð og skilvirk. Markmiðið er að sami hrollurinn fari um alla viðbragðsaðila þegar þeir heyra boðunina „hestaslys“ – tali nú ekki um utan alfaraleiðar – og til þess þurfa þeir að skilja hversu hættulegt það getur verið að detta af hestbaki. Raunar vil ég að þyrlan verði strax sett á forgang þegar svoleiðis er uppi á tengingum og viðkomandi fari beint í CT þegar komið er á spítala.“

Það er því ljóst að öryggisnefnd hefur mikilvægt verk að vinna. Verk sem snertir okkur öll sem stundum hestamennsku.