Fagráð í hrossarækt leggst gegn smásjárfrjóvgun

Fagráð í hrossarækt hefur tekið skýra afstöðu gegn því að beita eggheimtu úr hryssum og svokallaðri smásjárfrjóvgun (ICSI) í ræktun íslenska hestsins. Ákvörðunin byggir einkum á sjónarmiðum um velferð hrossa og áhyggjum af erfðafjölbreytileika stofnsins.

Þetta kemur fram í grein eftir Þorvald Kristjánsson, hrossaræktarráðunaut hjá Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins (RML), sem birtist í nýútkomnu tölublaði Bændablaðsins (18. tbl. 2026).

Eggheimta (e. ovum pick-up, OPU) felur í sér að óþroskuðum eggfrumum er safnað beint úr eggjastokkum hryssa með ómskoðunarstýrðri nál í gegnum skeiðarvegginn. Aðgerðin fer fram undir slævingu eða svæfingu og felur í sér að stunginn er gat á eggbú og þau skoluð til að ná eggfrumunum. Í kjölfarið er hægt að beita smásjárfrjóvgun (e. intracytoplasmic sperm injection, ICSI), þar sem einni sáðfrumu er sprautað beint í eggfrumuna á rannsóknastofu og fósturvísinum síðan komið fyrir í staðgöngumóður.

Þó aðferðirnar geri kleift að fjölga verulega afkvæmum undan eftirsóttum einstaklingum, telur fagráð að tæknilegir möguleikar eigi ekki einir og sér að ráða ferðinni. Eggheimta er inngrip sem getur valdið verkjum, bólgu, hita og í verstu tilfellum alvarlegum fylgikvillum, ekki síst ef hún er endurtekin oft á sömu hryssunni. Í greininni bendir Þorvaldur á að þessar aðferðir séu nú þegar bannaðar í hrossarækt í Svíþjóð af dýravelferðarástæðum.

Ógn við erfðafjölbreytileika

Auk velferðar einstakra hryssna hefur fagráð verulegar áhyggjur af áhrifum tækninnar á íslenska hrossastofninn í heild. Ef ræktendum verður gert kleift að framleiða fjölda afkvæma undan örfáum eftirsóttum gripum getur það leitt til aukinnar skyldleikaræktar og dregið úr virkri stofnstærð. Íslenski hesturinn er einangraður stofn með sérstaka stöðu, og því telur ráðið mikilvægt að fara af fyllstu varkárni í notkun tækni sem hraðar útbreiðslu erfðaefnis úr fáum hrossum.

Málið lagt fyrir FEIF

Ákvörðun fagráðs er fyrsta skrefið í því ferli að festa bann í sessi. Fagráð mun vinna tillögu sem lögð verður fyrir aðalfund FEIF (Alþjóðasamtaka Íslandshestsins) á næsta ári.  Jafnframt verður farið yfir gildandi reglugerðir um uppruna og ræktun íslenska hestsins til að meta hvernig bannið verður formlega innleitt í reglugerðarverk hér á landi.

Með þessu hefur verið mörkuð sú stefna að ný tækni í frjósemi verði ekki tekin upp í íslenskri hrossarækt nema tryggt sé að hún samræmist bæði velferð hrossa og langtímahagsmunum kynsins.