Áskorun og ábendingar til íslenskra skeiðknapa

Ég vilja byrja þetta greinarkorn mitt með að votta Eiðfaxa og Skeiðfélaginu þakklæti mitt fyrir streymið frá skeiðleikum og keppnum meistaradeildarinnar í vetur. Það gleður mig sannarlega að verða vitni að svo miklum framförum í hestakosti og þróun íslenskrar reiðmennsku og þá ekki síst þætti unga fólksins í þeirri þróun. Það er greinilegt að æ fleiri reiðmenn (af báðum kynjum) kunna að undirbúa hrossin fyrir hestaíþróttirnar og á það ekki síst við um skeiðgreinarnar sem liggja mér næst hjarta. Flestir knaparnir sýna hestvæna, fallega, örugga og einbeitta reiðmennsku á skeiði og hrossin skeiða almennt í góðu jafnvægi og með réttri líkamsbeitingu, teygja sig vel fram og koma upp í herðunum. Fá hross stytta sig og falla á frampartinn í sprettum og flest enda sprettinn vel í góðu jafnvægi og sátt við knapann. Þau eru glöð yfir því að hafa fengið að taka á og geta slappað af eftir átökin. Hrossin sem við ræktum eru íþróttahross sem þurfa að fá hlaupagleði sinni fullnægt!

Sigurbjörn Bárðarson og Vökull frá Tunguhálsi einbeittir fram á Skeiðleikum Skeiðfélagsins

Lærdómur af spretthlaupurum

Það er bara einn hnökri sem mig langar til að benda á í þeirri von að knapar taki því jákvætt og það hjálpi ungum knöpum í framtíðinni að fjölga tíðni heppnaðra spretta. Einhver mistök í ræsingu og kýrstökk eru óhjákvæmileg og er þá alltaf mikilvægt að knapinn bregðist vel við því með jafnaðargeði og láti ekki hrossið gjalda þess. Orsökina er oftast að finna hjá knapanum sjálfum eða stundum hjá ræsi. Ég er sannfærður um að hvoru tveggja megi laga.

Það má mikinn lærdóm draga af þjálfun frjálsíþrótta og nýta við þjálfun keppnishrossa. Þjálfun og keppni skeiðhesta á margt sameiginlegt með þjálfun og keppni spretthlaupara. Við þjálfun spretthlaupara er afar mikilvægt að þjálfa réttilega snerpu og sprengikraft og byggja upp rétta vöðvagerð hreyfivöðvanna með lotuþjálfun með tiltölulega stuttum lotum og langri endurheimt. Þannig má hindra að meðfæddir afar snarpir vöðvaþræðir sem nýta súrefnishverfð efnaskipti breytist í minni snarpa (en þolnari) vöðvaþræði sem anda súrefni.

Fyrir keppni þarf að gæta þess að hafa hæfilega upphitun vöðvakerfis og uppmýkingu liða en varðveita nægar orkubyrgðir til átakanna. Spretthlauparinn þarf að vera einbeittur en afslappaður þegar hann nálgast rásblokkirnar. Þegar ræsir gefur merki („on your marks“) setur hann báða fæturna í rásblokkirnar með hné aftari fótar (ekki spyrnufótar) á jörðu. Er ræsir segir „set“ rís hann upp og spyrnir báðum fótum í blokkirnar og bíður skotsins. Hlauparinn veit af reynslu hvor fóturinn gefur betri spyrnu og hagar stöðu fóta og stillingu blokka samkvæmt því. Ræsirinn lætur skotið ríða af þegar hann sér að allir hlaupararnir tilbúnir og kyrrir í rásstöðu. Í spretthlaupum er hvert sekúndubrot sem glatast í ræsingu dýrkeypt. Á sjálfum sprettinum er mikilvægt að nýta orkubyrgðir vöðvanna vel til fullra afkasta. Engri orku má eyða í grettur eða spennu annarra líkamshluta en þeirra sem drífa hlauparann áfram.

Þorvaldur Árnason og Þyrnir från Knubbo

Lykillinn að farsælli ræsingu

Öll þessi atriði má yfirfæra að kappreiðaskeiði. Ræsir þarf að gefa þátttakendum möguleika á að geta stillt hesti sínum upp í básnum (a.m.k. 2-3 sekúndur) áður en rásbásar opnast. Það er á ábyrgð knapanna að þjálfa skeiðhest sinn þannig að hann gangi fús og óttalaus inn í básinn og knapinn fylgi hreyfingum hestsins svo hann viti stöðu fóta og helst haga því svo til að báðir afturfætur séu vel inn undir hestinum og að hesturinn geti gripið rétt stökk upp á þann fót sem samsvarar fremri afturfæti (spyrnufætinum). Fyrir hest sem eindregið velur stökk upp á annan hvorn fótinn er ræsing með röngum spyrnufæti bein ávísun á kýrstökk!

Það er mikils virði að hesturinn skeiði beint áfram í þá átt sem knapinn horfir, helst án tillits til hvor hliðin er. Rás frá einni hlið til annarrar lengir og tefur hlaupið auk þess að geta valdið verulegri og ósanngjarnri truflun fyrir keppinautinn. Fimm metrar aukalega kosta 4 sekúndubrot sem geta reynst dýrkeypt í harðri samkeppni.

Ég hlakka til að koma á Landsmót í sumar og sjá skeiðkappreiðar með frábærum vel undirbúnum hrossum og góðri reiðmennsku. „Betra á dauðlegi heimurinn eigi“.

Þorvaldur Árnason