Hestamennirnir í landinu – Örn Karlsson

2. maí 2020
Fréttir

Fullt nafn og hestamannafélag:

Örn Karlsson. Upphaflega Gustari en í dag félagi i Ljúfi í Hveragerði og Sleipni á Selfossi.

Hvað er þitt eftirminnilegasta atvik tengt hestamennsku?

Þegar ég setti bandbeisli upp í hana Stillu og hoppaði á hana berbakt. Merin var viðkvæm. Hafði ég aldrei prófað þetta en hélt að þegar þarna var komið sögu í tamningaferlinu hefði traust myndast og því allt mögulegt í okkar samskipum. Hún reisti sig upp úr beislinu með það sama og tók á rás. Þetta var á Ingólfshvoli. Svo hagaði til að það var gamalt og ónýtt útihús á hæð nálægt bæjarhlaðinu. Merin var spretthörð í meira lagi og stefndi fyrst niður brekkuna af bæjarhlaðinu og svo upp hæðina í átt að gömlu útihúsunum. Ég taldi mér borgið úr því að hún stefndi til þeirra, hélt ég gæti stöðvað hana við þau. Þegar nálgaðist útihúsin gerði ég mér grein fyrir að verkefnið væri ekki alveg svona auðvelt, krafturinn og spyrnan var slík. Og viti menn rétt áður en við komum að húsunum tók hún vinkilbeygju og stefndi nú niður hæðina af sínu meira afli virtist mér. Þvergirðing var um 100 metrum neðar og vissi ég af henni. Fór nú að fara um mig, velti ég fyrir mér hvað gerast mundi ef merin ryki blint á girðinguna. Svo virtist sem það ætlaði að ganga eftir alveg þangað til að um 15 metrar voru í hana. Náði merin þá að stoppa með því að snöggstífa framlappirnar og höggva þeim til jarðar á móti skriðþunganum. Í þrígang þurfi hún að höggva með þessum hætti þar til að hún stöðvaðist og stóð hún þá alveg kyrr. Í hvert sinn sem hún hjó niður framlöppunum lenti ég með rófubeinið á herðakambinum. Ég lympaðist af baki og gekk með sáran verk í rófubeininu í 4 til 5 ár á eftir. Hálf óvinnufær fyrsta árið, sitjandi við skrifborð. Rófubeinskvalirnar minntu mig reglulega á heimskupörin.

Af hverju stundar þú hestamennsku?

Ætli það komi ekki til af því að ég var dreginn upp í hesthús frekar snemma eða um 10 ára aldurinn af föður mínum sem hafði hestamennsku sem áhugamál. Fljótt varð þetta viðameira hjá fjölskyldunni með því að pabbi kaupir jörðina Gerðar í Vestur Landeyjum 1972 og fer að bisa þar við hrossarækt.

Besti hestur sem þú hefur riðið?

Óðinn frá Gerðum. Skammt frá er faðir hans Ófeigur frá Flugumýri. Þar undan eru í þessari röð Gola frá Gerðum, Geysir frá Gerðum, Dökkvi frá Ingólfshvoli, Kolgríma frá Ingólfshvoli Óðinn frá Ingólfshvoli og Nótt frá Ingólfshvoli.

Besti stóðhestur sem uppi hefur verið?

Fornleifarnar sem Bluppið grefur fyrir okkur benda til að Léttir 137 frá Svaðastöðum sé sennilega besti kynbótahestur Íslandssögunnar. Fæddur 1924 eða fyrir tæpum 100 árum hefur hann kynbótaeinkunn upp á 94 fyrir sköpulag og 92 fyrir hæfileika. Sörli frá Sauðárkróki sem fæddur var 1964 og er metinn með bestu kynbótahestum sögunnar t.d. af Sögusetri Íslenska hestsins hefur talsvert lægri kynbótaeinkunn. Við eigum eflaust betri hross í dag en þessi hestur og faðir hans Sörli 71 hafa mikla sérstöðu í sögunni.

Fimm ræktunarhryssur að eigin vali?

Þegar stórt er spurt er oft fátt um svör. Magnaðar eru þær margar en ætli Álfadís standi ekki upp úr núlifandi stóðhryssum. Skemmtilegast er að nostra við sitt og sækja í stóðhesta sem skara fram úr. Er maður þá óbeint að hagnýta sér bestu ræktunarhryssur landsins.

Hvað skiptir máli í ræktun?

Markmið mitt í hrossarækt er viljugur, þjáll, kjarkmikill og æðrulaus hestur með mjúkt tölt og mikla útgeislun í framgöngu sinni. Góður höfuðburður og fótaburður eru forsendur slíkrar framgöngu ásamt rými. Endingargóðir hófar og fætur þurfa að prýða þennan hest. Fyrir hrossaræktanda skiptir auðvitað mestu að velja rétta stóðhesta á hryssurnar miðað við markmið. Þá komum við að leiðbeiningahlutverki kynbótadómanna. Að mínu mati vantar talsvert uppá að kynbótadómar stóðhesta gefi nægjanlega glöggar upplýsingar. Í ræktun skipti meginmáli að upplýsingar um kynbótagripi, sérstaklega stóðhesta, séu nákvæmar og hlutlægar. Til fyrirstöðu eru m.a. þessi atriði:
* Stóðhestar eru dæmdir í rennum sem gerir tyrfnum hestum of hátt undir höfði.
* Geðslagseinkunnin eða samstarfsvilji eins og heitir í dag er samsett moðsuða sem enginn getur mögulega skilið. Brjóta þarf geðslagið upp í þætti sem eru auðskiljanlegir. Ég mundi vilja sjá mat á vilja, þjálni og kjarki.

* Við höfum gert skrokkstífum hestum með stirt tölt allt of hátt undir höfði á þeim forsendum að þeir séu rúmir og skrefstórir með mikinn fótaburð.

* Dómarar dæma í hópi sem hefur þá augljósu ókosti að náttúruleg goggunarröð innan hóps hefur áhrif á dómgæslu. Þessu til sönnunar sjáum við knapa keyra hross sín landshorna á milli eftir því hvar tilteknir formenn dómnefnda eru staðsettir.

* Einkunnir eru gefnar í heilum og hálfum. Þetta er of gróft þegar ljóst er að meginhluti einkunna eru einungis fjórar frá 7,5 til 9,0. Ég tel að dæma eigi með kvarttölum einnig, þ.e. einum heilum sé skipt í fernt. Geta dómarar þá einnig notað tölurnar 7,25, 7,75, 8,25, 8,75 og 9,25 á áðurnefndu bili. Grófleikinn sem nú er til staðar leiðir til þess að ungir afkvæmahestar með meðbyr stökkva út úr normalkúrfunni oft á tíðum. Það er einfaldlega óboðlegt og hallærislegt.

Eftirminnilegasta landsmótið?

Án efa landsmótið 1982 þegar ég sýndi Ófeig frá Flugumýri. Þá var maður kóngur um stund eins og sagt er. Ófeigur er einn af stólpunum á bak við nútíma hrossarækt og á auðvitað ættir að rekja til áðurnefnds Sörla 71. Ófeigur hefur til að mynda bætt til mikilla muna fótaburð, burð á hægu tölti og skeið. Landsmótið 1990 er einnig minnistætt en þar reið ég dóttur Ófeigs, Golu í úrslitum tölts og B flokks auk þess sem Ófeigur var með hóp til heiðursverðlauna á mótinu.